Студэнцкія праекты | Часапіс "Паміж", № 7-2008

Я ляжу на тэрасе — празрыстай ды ажурнай, бо з трох бакоў атуленай вокнамі — і прыслухоўваюся да шамаценьня дажджу. Празрыстая шкляная тэраса, залітая шэрым навальнічным сьвятлом, вокны ў пацёках дажду і старая (старадаўняя) канапа з калісьці чырвонай абіўкаю. Стары магнітафон ціха шэпча старога Pink Floyd'a, касэты якога нават ахайна паскладаныя ля сьцяны. "Юпіцер", каб лепей было чуваць, я паставіў на немалады, змардаваны доляй ды маім азадкам зэдлік. На тэрасе, увогуле, апроч канапы, магнітафона ды яшчэ століка з параю крэслаў, больш нічога й няма. На манэтныя слупкі кніжак я ўжо звыкнуў не зьвяртаць увагу. Стол у куце — стары. З картонам, падкладзеным пад ножкі, з старой друкарскай машынкай "Эрыка" на сьпіне. На покрыўцы стала можна налічыць з дзесятак брунатых колаў ад кубачка з гарбатай. Кубачак стары і патрэсканы, таму цячэ. Паступова.

Рэчы псуюцца, выходзяць з ладу й танчаць. Гэта вельмі характэрна для Медных Букаў.Тут усё падпарадкоўваецца гэтаму правілу.

Я ляжу на канапе і варушу пальцам усярэдзіне закрытай кніжкі — "Opowiesci niesamowite" Эдгара По. Старыя й зацертыя словы, даўна вывучаныя напамяць. Яны дзіўным чынам змушаюць мяне перачытваць іх зноўку ды зноўку.

Калі мой здаровы глузд ня дасьць шчыліны ад дажджу ды Федзі, я прабуду ў Медных Буках да сярэдзіны жніўня. Мы, разумееце, склалі з таткам пагадненьне — гэтае лецішча цэлае лета належыць мне аднаму. Такім чынам, ані стары сыну, ні сын старому не намуляць вочы. Раз на месяц прыязджае мама з грошамі ды хаўчыкам, які мы з Гладкім Гіпі й Дзьвінкаю з'ядаема за тры дні. Рэшты часу я кухару сам, калі-некалі з Дзьвінкаю. Гладкі Гіпі шчырасардэчна празнаўся, што ўмее толькі запарваць чай і перабіраць сечку. Я ненавіджу сечку.

Дзьвінка і Гладкі Гіпі маюць няшчасьце жыць у Медных Буках. Яны жывуць на мяжы места й леса. Я таксама жыву на краі месца, але з супроцьлеглага боку, бліжэй да гор і рэчкі — ведаеце, дзе пачынаецца тэрыторыя Гіяцынтавага Дому.

Так завецца напаўзруйнаваны інтэрнат для дзяўчат, цяперашні прытулак бамжоў ды наркаманаў.

Гладкі Гіпі ды Дзьвінка мае адзіныя сапраўдныя сябры. Мы браты й сёстры ў Андэграўндзе. Мы адшчапенцы ад мескае супольнасьці, ад цела калектыву. Бо мы клятыя індывідуялісты й паскудныя нефармалы. А нефармалы, ведаеце, ня звыклыя жыць па нормах. Ці лепей: маюць кепскую звычку іх парушаць.

Аднак ня ўсё ў парадку ў Дацкім каралеўстве. Ёсьць тут адзін такі хлопча — Федзя Круговый. Вельмі, ВЕЛЬМІ паскудны тып. У тое лета я зьбіраўся пазьбягаць яго і паршыўца-ратвейлера Дзюка, Федзькавага чатырохлапага таварыша.

Мы ненавідзелі іх абодвух: той рафінаванай падлеткавай нянавісьцю, калі марыш не пра шчырасардэчнае прабачэньне, а пра неадкладную сьмерць недруга ў пакутах. Мы праглі, каб яны зьніклі з нашага жыцьця назаўжды.

Калі разабрацца як сьлед і ўзараць глыбей, выключыць з сістэмы ўсе дадатковыя складнікі, выявіцца, што прычынаю нашых гаротаў сталіся джынсы "Levi's". Самапальныя, з лэйбай, прышытай на швачнай машынцы "Зінгер" у маёй прыстутнасьці.

За сівой даўніной, калі паданьні яшчэ трухнеліся ў памяці фанаў, з меднабукаўскай школы ў Польшчу паехалі два хлопцы — Пеця Дупа ды Паўло Нэра (Пецю так клікалі з-за абпечанай паловы твару, якая зрабілася гладкай ды ружовай). Падчас экскурсіі яны памянялі ў нейкага фацэта "Левісы" на заплечнік і сямнаццаць касэтаў Iron Maiden, AC/DC, Judas Priest ды Black Sabbath. На гэтых касэтах вырасьлі яны, а таксама малодшы брат Паўло Нэры Арсен. Той, у сваю чаргу, даваў іх мне, я старанна заціраў усялякія "Маскавыя Лаі", перапісваў і слухаў напару з Гладкім Гіпі, а пасьля і з Дзьвінкай. З часам на львоўскім Вернісажы выменяў перапісаныя Iron Maiden на бабіны з Pink Floyd'om ды Jethro Tull'om.

Тымчасам, пакуль мы ўтрох эвалюцыянавалі (ці дэградавалі — залежна ад гледзішча), няспынна цярпелі прыгнёт з боку Федзі, ягонага сабакі ды ягонай бравай каманды.

Федзя Круговый насіў караценечкую фрызурку ўзору "Я выйшаў з зоны", аддаваў перавагу запраўленым кашулям кшталту "мокры шоўк" ды семіцкай гарэлцы "Стопка". Яе асаблівасьцю было тое, што блёкат, выкліканы пераборам апошняй, набіраўся прыемнага і вельмі моцнага паху дыні, чорнай смародзіны ці абрыкосу.

Федзя быў пацаном да апошняга вугра ў вухе ды спраканвеку жыў "па паняцьцях". Ён ненавідзеў гіпаблудаў (як тады яшчэ нас называлі), а мяне ды Гладкага Гіпі быў здольны расплюшчыць уласнай прынаднівай лютасьцю.

Нашая нянавісць была ўзаемная.

Мяне й Дзьвінку лучылі тры гады сяброўства, з 1990-га, калі яна прыехала ў Медныя Букі з Івана-Франкоўска. Яна часьцютка прыходзіла да мяне, калі падаў дождж, дапамагала варыць есьці, нешта распавядала. Часам мы проста ляжалі на канапе — грудзі да грудзёў, шчака да шчакі — трымаліся за рукі й лавілі подых другога.

Ці цалаваліся. Аднойчы я нават спаў зь ёй. Не ў сэнсе пераспаў, а проста спаў на адным ложку, ці то дакладней, на канапе. Тады была моцная навальніца, і тэраса раз-пораз ўсполахвалася пастэльным, асьляпляльна-бэзавым сьвятлом, пасьля чаго паўставаў шалёны стрэл грымотаў. Дзьвінка ляжала побач, толькі ў майтках ды майцы. Прыгадваецца, яна ўся трымцела, ці то ад холаду, ці то ад страху, а можа, і ад узбуджэньня. Я споўз далёка ўбок — не хацеў афішаваць, што творыцца ў мяне ніжэй жывата. Тым ня меньш, Дзьвінка папрасіла абняць яе. І заснула яна ў маіх абоймах. А мы так і ня трахнуліся.

(Чужы досьвед, ведаеце, таксама карысная рэч: мой старэйшы брат Орэст — тады яму было амаль сямнаццаць — неяк прыйшоў дахаты і сказаў, што ажаніўся. Пераспаў з выпадковай кабетай, тая "заляцела", на аборт ці то не было грошаў, ці тая шлёндра проста не хацела. Орка скруцілі і зашылі ў дуракі. Мама прагнала яго. Цяпер ён недзе ў Польшчы, сьпекулюе на барахолцы. Адным словам, як у Бібліі: "Час палкі кідаць, час палкі грамадзіць").

Я разумею Дзьвінку. Я ў яе дакладна адзіны прыяцель, асабліва на лета. З Гладкім Гіпі яна таварышуе, але не занадта. Эксэнтрычнасьць апошняга гэтаму перашкаджае.

Дзьвінка паходзіла з ідэяльнай украінскай сям'і, сям'і настолькі ідэяльна-украінскай, што яна магла б быць апісаная Юрком Вінічуком. Матуся пілі гарбату з памаранчамі й андруцікамі, тато слухалі старыя найграваньні готык-дэз-думавай "Бандуры", чыталі "За вольну Украіну" ды хадзілі да прыбіральні, дзе падціраліся выключна срайстужкаю. Былі шалёнымі патрыётамі і шчыра цікавіліся ў лістах здароўечкам дыяспарскіх цётак ў Таронта, Кэнэда.

Цягам двух гадоў Дзьвінка даглядала немачную бабусечку, якую паядала балячка Альцгаймэра. Бабка сьцьвярджала, што ў ейнай галаве засеў вялікі ружовы конус. Дзьвінка мусіла хадзіць за бабусяй, як за малой дзяцінкай.

Урэшце-рэшт, старая пярдуніха адыйшла: спачыла, здохла, адкінула ласты, памерла, пайшла да Бога на баляваньне, дала дуба, працягнула ногі — называйце гэта, як вам заўгодна. Сутнасьці вы не сказіце і радасьці ад ейнай сьмерці не прыхаваеце. Дзьвінка ўздыхнула з палёгкай.

Дзейнічаючы насуперак бацькам ды старэйшай сястры, якая мелася ўзорам для Дзьвінкі, яна ськіравала на сьцяжыну андэграўнду.

Сяброўкі адкрыта выстрэнчвалі зь яе за тое, што Дзьвінка слухае дуротную музыку, якая нікому не падабаецца, носіць цертыя джынсы і нават (гэтага ня можа быць!), паліць з Гладкім Гіпі. Гэта было цудоўнай глебай для ўзрастаньня плётак: знаёмыя распавядалі розныя гісторыі найнечаканейшага зьместу, пачынаючы тым, што Дзьвінка — наша агульная з Гіпі курва, сканчваючы пра тое, што мы ўтрох заснавалі гурток юных ананістаў, а самі гомікі, у той час як Дзьвінка — лезьбіняка (??!). Цікава, ці заўважылі яны нашую патаемную садамічную сувязь з слаўнавядомай Нэсі?

Гладкага Гіпі я ведаў на год меней, чым Дзьвінку. Ён жыў у Медных Буках ад народжаньня, але пасябравалі мы пасьля таго, як высьветлілі агульныя інтарэсы на глебе музыкі ды стаўленьня да фармалаў увогуле і Федзі асобна. Ён быў вельмі нават някепскім хлопцам, проста мала хто жадаў яго зразумець.

Апалягет і ветэран броўнаўскага руху Гладкі Гіпі паліў, няшчадна піў ды валацужыў. У табелі ў яго былі дзьве двойкі — па фізкультуры ды працоўным навучаньні. У графе "паводзіны" было выведзенае злосна "НЕЗАД!". Калі б было месца, кера наставіла б сто такіх клічнікаў, і тое наўрад ці яны належным чынам адлюстравалі б становішча. Яго выганялі на кароткі тэрмін ужо тройчы. Гіпі пісаў кантрольныя па фізіцы ды альгебры найлепей у клясе (у свой час татачка майго знаёмага выкладаў фізіку на прыкладной матэматыцы ў ЛДУ), але настаўнікі баяліся выстаўляць яго хоць на якія алімпіяды.

Яшчэ Гіпі любіў пісаць чорныя гумарэскі пра няўдалыя аборты, расчаўленых КрАЗамі бялявых дзяўчатак ды добрых дзядулек, што забівалі да сьмерці немачных бабулек. Ён рэгулярна дасылаў свае творы ў газэту мескіх баптыстаў "Вера, надзея, любоў".

Гладкі Гіпі быў страшэнным нацыяналістам — ня меней за тых, што зьбіраліся ў Львове пад Белай Мамай. Ягоным гонарам былі нардычныя валасы й вочы. Абсалютова бялявая арыйская бестыя. Прыгожы, як дзіця Афрадыты, вочы — шалёна-сіні кобальт і валасы гушчэзныя, мяккія ды русыя. З трынаццаці гадоў Гіпі ня стрыгся.

Ня надта далёка ад цэнтру Медных Букаў, на скрыжаваньні, стаіць вялікая белая скульптура сьвятой Ганны, заступніцы ўсіх нявінна ўбіенных, з трохі паднятымі ўгару, як у Сына, што паказвае Свае раны, рукамі. На чорным пастамэнце выбітыя словы: "ТУТ ІХ КАТАВАЛІ, ЯНЫ ТУТ ПАМІРАЛІ". Словы выведзеныя залатой фарбай. Сьвятую Ганну паставілі ў восемдзесят восьмым, нібыта ў гонар тысячагодьдзя хрысьціянства, а насамрэч для ўшанаваньня ахвяраў НКУС.

Гладкая гранітная плошчачка ля пастамэнту была суперскім месцам. Калі Гладкі Гіпі напіваўся, ён ня йшоў дахаты. Не, ён заўсёды начаваў пад фігураю. Так ён даводзіў унутраны пратэст ды зьнешнюю апазыцыю супроць пацаноў, фармалаў ды проста алкашоў, што начавалі ў Гіяцынтавым Доме.

Тым ня меней, сьвятая Ганна, назьдзіў, мела яго ў сваёй апецы: прайдзісьвета яшчэ ні разу не пабілі, калі ён спаў.

Можа, грэбавалі?

Маці Гладкага Гіпі была настаўніцай украінскай мовы ды літаратуры. У яе атрымалася прышчапіць сыну любоў да Шаўчэнкі ды Стуса, аднак яна зьведала агаламшальнае фіяска на сінтаксычна-арфаграфічнай глебе. Урэшце, не пры Гіпі будзе сказана, і на гігіенічнай таксама.

Бацька быў патрыётам і памёр, пасьвячы белых вядзьмедзяў недзе паўночней за Варкуту. Ён нічога сыну не прышчапляў, апроч хіба што цалкам зразумелага ў нашых абшарах москвафобства ды прафашысцкіх поглядаў. Бабуля Гладкага Гіпі памерла год таму, і гэта прывяло да двух наступстваў: Надзее Дзьмітраўне стала па-барабану, дзе начуе ейнае чада, абы паступіў на наступны год у Палітэхнічны; Гладкі Гіпі мог швондацца, дзе заўгодна.

Кожная падзея, нават найдрабнейшая, мае прычыну, цяг і наступствы. Так казала мая дадатковая дзіцячая сексуяльная фантазія — настаўніца гісторыі ў восьмай клясе.

У Медных Буках мы аўтсайдэры, кепскія дзеці. The Bad Company... Мы — вяршкі нацыі, мы — цвіль нацыі. Насамрэч жа мы проста ёсьць.

Абагаўлялі погляды Керуака, і Джона Ленана, і Бруса Спінгстына, якія так любілі крытыкаваць лад і асуджаць уладу.

І было так: былі мы, была прычына, не хапала толькі нагоды, драбнічкі, каб мы заняліся, нібыта набрынялыя напалмам.

усе сабраліся?

цырымонія вось-вось пачнецца.

Частка 2.

Надвор'е зьмянілася да лепшага. Ведаеце, як яно, у гарах. Распаленая шчарбіна сонца грэла, як звар'яцелая. Лужыны імгненна перасохлі, пах мокрай зямлі ды чырваў здзьмула ў горы. Медныя Букі пільнавала цяжкая вільготная сьпёка.

За тыдзень уся вільгаць выпарылася, а тэмпература падскочыла градусаў на восем. Уначы падсінены спіртавы слупок майго тэрмомэтру ніжэй за дваццаць сем не апускаўся.

Усе псіхічна здаровыя жыхары места сядзелі ў прахалодных камянічках. Ад дзесятай ранку да сёмай вечара места выглядала вымерлым. Толькі старыя пажоўклыя сабакі ды каты, якія так добра ведаюць адно аднога, што нават не гырчаць, выгрэваюць на сонечым пекле прамерзлыя косткі ды выцьвілую поўсьць.

Рэчы псуюцца й танчаць, і з году на год усё болей і болей... Гэта характэрна для Медных Букаў. У гэтым сутнасьць места: заняпад.

Я паставіў сабе ў садку стары паласаты ляжак. У найвышэйшую спёку ем напаўсасьпелыя яблыкі, слухаю гарачую цішу месца й цешуся смарагдавым арнамэнтам лісьця.

Я дачэкваюся пары. Чакаю і ня ськемлю, чаго.

Была першая па апоўдні. Гадзіну таму да мяне прыплёўся сонны Гіпі і сагнаў зь лежака. Мы цягаліся вуліцамі, адчуваючы, як спружыніць пад нагамі размоклы асфальт.

Гіпі недзе ўзяў мяч, і цяпер мы йшлі на дзіцячую пляцоўку трохі пакідаць. Добра, што ў Буках было столькі клёнаў. З-за сьпёкі лісьце прывяла, але ўсё ж давала цень — няхай і мізэрны. Я радаваўся, што Гладкаму Гіпі ня стрыбнула перціся да сьвятой Ганны — тая была ў найсонечнейшым месцы. Пляцоўка, куды мы кіравалі, была ў Боскім зацінку дрэваў.

Гладкі Гіпі заўсёды баяўся хадзіць па месцу ў адзіноце: Федзя, скажоны ратвейлер Дзюк, пацанчыкі з кіямі, абьбітымі цьвікамі вастрыямі навонкі этцэтэра. Са мной было ня так страшна.

Урэшце, я ня верыў, што хоць адзін гопнік высуне сваю стрыжаную галаву на сонца, пакуль тое ў зэніце. Такое вар'яцтва чыняць адно безнайдзеныя бязклепкі, вось як мы з Гіпі.

Парк, чаго і варта было чакаць, быў цалкам бязьлюдны. Ён быў звычайнай дзялкай, засаджанай хвояй, елкай ды яшчэ невядомымі мне лісьцевымі дрэвамі, лацінскія назвы якіх Гладкі Гіпі скарыстоўваў як лаянку ("Ах ты, бля, Betula Pandula засраная, ТЫ ГЭТА МНЕ?..")

У парку, нібыта мацалкі васьмінога, зьвіваліся асфальтавыя ходнічкі, у абодвы бакі ад якіх кожныя дзесяць мэтраў стаялі лаўкі. Так, нібыта ў Медных Буках жылі ня дзьве тысячы, а, скажам, поўмільёны душаў, якім ні з таго, ні з сяго прысьпічыла пасядзець на жорсткім шурпатым дрэве.

Недзе там, у цяністай глыбіні гаю, быў заліты сонцам простакутнік, пасыпаны стоўчанай цэглаю. Найлепей гэтая пляцоўка была прыстасаваная да зьдзіраньня каленаў ды локцяў тых, каму да дзесяці. Памятаю, аднойчы бачыў, як у гэтае месіва пылу ды гострых цагляных каменьчыкаў тварам ляснула васьмігадовая дзяўчынка. Хвіліну таму яна даганяла нейкага брыдкаватага хлопчыка, а пасьля зачапілася лакаваным пантофлікам і разьдзерла шчаку. Я бачыў, як каменьчыкі тырчалі са скрываўленай і перапэцканай пылам пыскі. А Гіпі тады адно пацікавіўся, ці засталіся яшчэ цыгарэты.

Найаддаленейшы кавалак пляцоўкі сканчваўся цагляным мурам, угару ў тры і ўшыркі ў добрых дваццаць мэтраў. Аб яго мы, уласна кажучы, і зьбіраліся пакідацца мячом.

Кожны рух на сьпёцы каштаваў дорага. Кідаў Гіпі, мяч адскокваў, кідаў я — мяч рабіў тое ж самае... Нашыя цені былі маленькімі чорнымі плямкамі.

Нэйралгія майго кораша прагрэлася, мабыць, да кіпеньня, бо таго пацягнула на думкі ўслых:

— От глядзі, Місько, слова "слон". Здавалася б, нявіннае нігера-кардафанскае слаўцо з лёккім малайска-палінэзійскім акцэнтам... Але давай зробім што? — капнем глыбей... (так ён імітаваў настаўніцкія выслоўі мамусі), і пабачым там што? Пабачым...

...Ад болю я прысеў, схапіўшыся абедзьвюма рукамі за вуха, якое сталася пякуча-гарачым. На вочы самі па сабе навярнуліся няпрошаныя сьлёзы. У той момант я не разумеў, што здарылася. Толькі змахнуўшы колькі кракадзілавых сьлёзаў, я зірнуў, куда паказваў зрухам галавы Гіпі.

Сапраўды: "ой блін". Там, на супроцьлеглым баку пляцоўкі, у зацінку, на выскоім каменным бардзюры сядзелі Федзя й Серый, ягоны друган, такі ж пацан і гоп, як і сам Федзя. Ну й паршывы Дзюк, са зморшчаным носам і сьлінявай ськівіцай.

Атрымліваецца, пакуль мы трындзелі, а мяч валяўся проста так, пацаны цішком падыйшлі, і Федзя зафутболіў ім у маю галаву. Трэба ж так: мудак (такі-так!) — а пацэліў вунь як!

— Міську, валім адсюль, пакуль не нарваліся, — спалоханым паўшэптам паўтарыў Гладкі Гіпі.

Нарвацца на такіх вылюдкаў было прасьцей, чым два пальцы абасцаць. Я кіўнуў галавой і, крывячыся ад болю, абвёў позіркам бэтон, шукаючы мяч. Дарэчы, галава мая моцная, бо мяч адскочыў далёчанька — закаціўся па ледзь нахіленай пляцоўцы ў адзін з кутоў. Зусім блізка да тых мярзотнікаў.

Мярзотнікі ж сядзелі, сьплёўвалі нейкую гумавую зеляніну з рота і, мабыць, думалі прыкладна: "Так, мы мярзотнікі, і там нам зусім ня ў лом пакоцаць такіх быдлюкоў, як вы". Так, альбо прыблізна так, бо злавесныя посьмешкі казалі, што іхныя ўласьнікі пачуваюцца хутчэй мілітарыстычна, чым пацыфічна. Мярзотнікі лузгалі семкі.

Мая настаўніца гісторыі (дарэчы, найяскравейшая сексуальная фантазія... я не казаў?) распавядала, як генэрал Дзянікін, уваходзячы ў новае места, найперш аддаваў загад пра растрэл бабулек з "семечкамі".

"Вось бы сюды зараз дзянікінца з базукай у руках", — замроілася мне.

Я маленькі, шэры і незаўважны. Я маленькі, шэры і незаўважны... Паўтараючы гэта, я згорблена, ціха краўся да мяча. Толькі б не...

— Гэй, пацан, пс-с-с... Чуеш?

Ну ўсё, блін. Можна зьліваць ваду. Я прамаўчаў і ўжо амаль што дайшоў да балёну.

— Маеш якія філкі?

Зноўку прамаўчаў. Узяў мяч і разьвярнуўся ісьці назад. Скаўтнуў сьліну, бо Серый — ён быў невысокім, нібы прыціснутым празмэрнай гравітацыяй, касавокім курдуплем — устаў з наседжанага месца. На супрацьлеглым баку засыпанага стоўчанай цэглай простакутніка, ля муру, стаяў Гладкі Гіпі; ён нярвова склаў рукі на грудзях і раз пораз нярвова пакусваў касьцяшкі пальцаў. Гіпі перапалохаўся не на жарт — яго ўвогуле такія сытуяцыі надзвыйчайна выбівалі з каляіны.

Сераму закарцела забраць у нас грошы. Я ведаў, што ў Гіпі ў кішэні было трохі болей за тысячу — пляшка піва й адно садавінна-ягаднае марозіва.

Кінуў мяч таварышу і паспрабаваў прасьлізнуць крозь Серага, сьціскваючыся — я маленькі і шэры — да бардзюра.

— Ты шо, пацанов не уважаеш? — задаў рытарычнае пытаньне Федзя. Усярэдзіне ўсё схаладнела, і я ледзь чутно вымавіў:

— Няма часу, мы вельмі сьпяшаемся.

Паветра спляжылася.

Гладкі Гіпі выразна праартыкуляваў вуснамі: "БЯ-ЖЫ".

Я апусьціў вочы на свае зацярушаныя кеды і паскорыў крокі.

— Шчас я табе знайду час! — Федзя з размаху ўдарыў (ці штурхнуў) мяне плячом (клацнулі зубы).
Зноўку шалёны спалох, кадр у галаве зьмясьціўся, і я зачапіўся за каменную загарадку-бардзюр.

Адразу з ж сарваўся й пабег наперад, ня гледзячы, ці кінуцца за мной, ці не. Неспадзявана нешта ўдарыла мяне па пятцы — гэта стукнуў Серый: ягоны фірмовы прыёмчык. Я захістаўся й паехаў целам па змолатай цэгле.

— Ну ўсё, поц, ты папаў. Ты хочаш, каб мя цябе тут паламалі, да?

Яны навісьлі нада мной, закрываючы глыбокае неба ды верхаліны дрэваў.

— Ты што, пацанов не уважаеш, да? — перапытаў ён. — Чуеш, Серый?

— Ды я бачу. Гіпаблуд ванючы, кажы? А дзе другі поц? — Серый азірнуўся ды радасна галёкнуў:

— Во, яшчэ адзін гіпаблуд! Глядзі таго, добра?

Серый з галёканьнем пагнаўся за Гіпі. Я ня ведаў, што яны зьбіраюцца зрабіць гэтым разам, але баяўся ўжо загадзя. Лянівы Дзюк падняў сваю ляпу і цяжка паклаўся ля гаспадаравых ног.

— Давай, рэзка ўстаў! Філкі давай, чуеш?

Я працягваў глядзець на прыгажосьць зялёнай ігліцы на галінках.

— Ты што, курва, кітаец такі-сь?

— Няма ў мяне ні купона.

— Ну, бля, як я знайду шота, дык я базару, я цябе тута паламаю, будзеш крывёй сцаць.

Федзя сплюнуў чорныя сьлінявыя лупіны мне ў твар. Я сьцер, моўчкі вылаяўшыся. Устаў з зямлі, абтрасаючы прыліплыя гострыя каменьчыкі.

— Толькі паспрабуй з...іся, я табе тут глотку праз сраку вырву.

Я ня ведаў, што рабіць. Ці злавіў другі выблядак Гіпі? Той хоць і рахіт, але бегае, нібы вецер. Можа, і ўцёк. А тым часам... Мне раптам зрабілася ўсё пофіг. Дзюк ляжаў на баку, цяжка дыхаючы, і глядзеў углыб парка.

Засьмяяўшыся, я з усёй моцы скочыў абедзьвумя нагамі сабаку на лапы. Дзюк дзіка ўзвыў і паспрабаваў цапнуць мяне за нагу, але я ўжо ўцякаў. Сабака выў і гаркаў (я яму такі нешта зламіў), а ззаду мяне бег і лаяўся Федзя. Скавытаньне пса сьвердзелам упівалася ў вуха.

Я пятляў між дрэваў, пакуль не пачаў канаць — пячонка выла, нібы дзікая кошка. Нарэшце здох і Федзя. Махнуў на мяне рукой і голасна, задыхаючыся, прагалёкаў наўздагон:

— Табе піздзец гэтым летам, чуеш? ТЫ ЎЖО ТРУП!

І пабег да свайго пса. У мёртвай цішыні ягоныя стогны былі чутныя, мабыць, ажно да рэчкі.

Я не супыняўся да самачкага парога; хутка ўбег усярэдзіну і забразнуў за сабой дзьвяры.

Праз хвіліну нехта пагрукаў. Сэрца абарвалася і прасунулася кудысьці пад горла.

— Міську, гэта я! — адазваўся Гладкі Гіпі. Увесь чырвоны, мокры і зацярушаны. З валасоў зьбягалі кроплі поту.

— Міську, труба нам гэтым летам.

У мяне былі такія ж прадчуваньні.

Калі вас раптам гэта зацікавіла, скажу шчыра: сабаку з перабітымі нагамі мне не было шкада ні каліўца.

Я баяўся яго. Ён ужо ганяўся за мной разы тры. Двойчы даганяў і дзер нагавіцы. А неяк Дзюк цапнуў мяне за сьцягно. Наклалі пяць швоў. Прыйшлося прайсьці курс уколаў ад шалёнства (а яны ў жывот — усе дваццаць!), мама прыязжала сварыцца з Федзькавымі старымі, за што я адгроб дадаткова.

Помніцца, тады я ўцякаў ад Дзюка да рэчкі, але зачапіўся на беразе за корч і на колькі секундаў расплюшчыўся на рачным каменьні, нема галёкаючы ад болю. Пёс за гэты час ўхапіў мяне за нагу. На маё шчасьце, у вячэрняй цемрадзі я пабачыў Гіпі, які выходзіў з-за маста бродам па рэчцы, з закасанымі нагавіцамі, в"етнамкамі ў рукох ды цыгарэтаю ў зубох. Ён шпарка кінуў тапкі на бераг і схапіў з вады першы-лепшы камень. Вокаймгненна мокрая мулкая камянюка апусьцілася на дурнаваты чэрап сабачуры, і той з гарканьнем адскочыў. Мы шпулялі ў разьзяўленую пашчу каменьні, палкі, глей, трымаючы яго на адлегласьці. Нечакана пачуўся сьвіст і "Дзюк, да мяне!". Я ўзьняў вочы і пабачыў, што гэтая дурная скаціна Федзя стаяў увесь час на мосьце й назіраў за намі. Дзюк, раз'юшаны каменяпадам, здзіўлена паклыпаў да гаспадара.

Ўлетку Федзя штовечар выпускаў Дзюка пабегаць. Таму ўвечары напалоханыя дзеці беглі дахаты, трымаючы дрэваў, на якія можна было ўзьлезьці ды перачакаць напад зьвера.

Дзьвінка таксама была атакаваная Дзюкам, але ён усяго толькі падзёр на задніцы штаны. Адзін хлапчына, трохі старэйшы за мяне, пабачыў, як за ёй шчыміцца той д'ябал, і добра даўбануў яго па сьпіне ламачынай. Дзьвінка пасьпела заскочыць да мяне на падворак.

Хлопца таго клікалі Ігар Чорны. Але я зь ім практычна не знаёмы. Калі-некалі я бачыў яго ў кампаніі Сьцёпкі Бузька, часам разам з малодшай сястрой, але нашмат часьцей — аднога. Як на мяне, дык ён адзіны ў Медных Буках мог бяз страху размаўляць з Федзем на роўных. Мог паслаць самі-ведаеце-куды хоць каго з пацаноў у хоць які момант. Мог лупцаваць Дзюка па дупе, харкаць Федзю ў твар, есьці ягоныя семкі, піць ягонае піва, зьневажаць ягоную маму, ставіць падножкі ягонаму дзеду, таптаць бабуліны трускаўкі і ўдзельнічаць у кіданьні камянёў у ягонага брата.

Мог.

Федзя ведаў пра гэта.

Бо гэта адчувалася ў Чорным — сіла й сьмеласьць. І нават не з-за таго, што быў на год старэйшы. Не. Гэта было ў скуры. У вачох. Ігар ніколі не выказваў агрэсыі. Пацаны яго проста абміналі, як шалёнага сабаку, што можа й хапнуць.

Ігар Чорны стаяў асобна ад усіх.

Чаму Дзюк кусаўся?

Часам мы чулі, як Федзя казаў: "Чужой, Дзюк, бяры!". Што тычыцца астатніх выпадкаў... Я думаю, што Дзюк вырас такім ненармальным пад уплывам ненармальнага гаспадара. Зь ім, дарэчы, ніколі не праходзіў фокус — стаяць і ня рухацца — сабака кідаўся ў любым выпадку.

Дзюк ужо да-аўно зарабіў свой кавалак хлеба з атрутай на корцы.

Зноўку стаяла сьпёка. Мы ўсе ляжалі, змораныя яе задушлівымі мацалкамі. Гладкі Гіпі ледзь чутно брынькаў на гітары-"гішпанцы", дэку якой упрыгожваў надпіс, выведзены чорнай тушшу:

CHUHAYSTYR

Так называўся наш нэо-арт-рокавы гурт у цяперашнім складзе:

1. Гіпі, Гладкі, — сола-гітара, вакал.

2. Олэлько Дзьвеніслава — бэк-вакал, блок-флейта, губны гармонік (гэта калі Пеця Дупа дастане ў аднаго чувака з інтэрнату ў Львове), банка з грісом.

3. Крвавіч Міхайла — бэк-вакал, сапелка, бло-флейта, галасавыя акустычныя эфэкты, мастацкі сьвіст, пэркусыя.

Мы хацелі граць нешта сярэдняе паміж "Jethro Tull" і "King Crimson". Амбітна, глыбока й крута.

Вось і цяпер мы ляжалі, абапіраючыся аб адну разлогую яблыньку ў садзе ля маёй фазэнды. Дзьвінка трымала на жываце нашую ўдарную ўстаноўку — адзін-адзіны невялічкі бубен, назвы якога ніхто з нас ня ведаў — і выйгравала загадкавыя карыбскія рытмы. Я ж трымаў на жываце галаву Дзьвінкі й ціха гудзеў у яе блок-флейту, спрабуючы адтварыць то "Маленькае негрыця" Дзебюсі, то арыю Марфы з опэры "Хаваншчына".

Вось бачыце: хоць мы й вылюдкі, затое з музычнай адукацыяй. Нават Гіпі і той паўтары гады хадзіў на валторну. (Праўда, яго выгналі пасьля зімовага акадэмканцэрту, маўляў, за "абуральныя паводзіны ды непаважлівае стаўленьне да выкладчыцкага калектыву").

Гіпі захацелася, каб мы адразу выдалі нейкую бліскучую імправізацыю на ўзроўні канцэртаў "King Crimson", але чагосьці яно нам ня йшло. Цяпер жа мы працавалі над канцэптуальным альбомам "Буды і бадхісатвы", а асабліва над п'есай "Пурпуровы пэрфоманс на пляцы Цяньаньмінь". П'есай яна была таму, што згодна з парадай-перакананьнем Гладкага Гіпі павінна была доўжыцца ня меней за дваццаць хвілінаў. І ўвогуле — "Буды і бадхісатвы", як і астатнія альбомы, мусіць быць падвоеным і суправаджацца адпаведным івэнтам. Вось такія мы загадкавыя, галічанскія постмадэрністы.

Музыка спачатку нагадвала "Учора" Бітлоў, пасьля "Дым зыходзячага сонца" групы "Энімалз". Я стукнуў Гладкага Гіпі па галаве флейтай, і ён пачаў граць нешта сваё.

Музыка вылузвалася з нас дзівоснымі пурпуровымі ніткамі. Яна была дзікай, павольнай і трансавай, як новая невядомая форма жыцьця. Яна была максімальна авангардава-абстрактнай — да такой ступені абстрактнай, што я ня мог паўтарыць тую фразу, што граў хвіліну таму.

— Слухайце, хлопцы, — прамовіў раптам Гіпі. — А як вы далей жыць зьбіраецеся?

— Ну, я, напрыклад, цяпер ужо дакладна нараблю "кактэйляў Молатава" і закідаю нашу школу, падзялілася плянамі Дзьвінка.

— Ды не, я маю на ўвазе, як вы і мы, у сэнсе я, будзем існаваць у межах Медных Букаў? Ня будзем жа цэлае лета ў гэтага сербаняткі сядзець? Га, што ты на гэта, Балкан-бой? — ён папляскаў Балкан-боя (гэта значыць мяне) па плячы.

— Ну, дык што робім? — пацікавіўся я пасьля паўзы.

— А што "што"? Пізда цяпер сьвеціць табе адному, Міську. Гэта ты перабіў ягоныя псячыя ногі. Малы Зенік распавядаў, Дзюк зусім ня ходзіць, і Федзя зьбіраецца яго ўсыпіць. І ведаеш, Федзе гэта не падабаецца...

Пабачыўшы, як я зьбляднеў, ён падбадзёрліва паплёскаў па плячы:

— Але малайчына! МАЛАЙЧЫНА! Хаця, можа ўжо і мёртвы...

Я глянуў на Дзьвінку. Тая зсунула брові, пахмурна ўглядаючыся ў мігатлівае марава сьпекі. Я зразумеў: яна прыгадвае нешта нядобрае.

Нешта нядобрае пра Федзю. Я баяўся запытацца, у чым справа. Баяўся запытацца, у чым справа. Зараз ня час для прыхаванага.

Ціха, нібы мятлік, зь ейных вуснаў зьляцела слова. "Забіць яго". Гэта было нават цішэй за мятліка. Гладкі Гіпі — і той не пачуў.

Адно частачка няўлоўнага факстроту яе вуснаў, яе чырвоных вуснаў. Чаму ад таго мятліка падзьмула такім холадам, што мяне аж прадзер мароз па сьпіне?

Я ня ведаю і зараз ведаць не хачу.

Але мятлік зпархуў.

Дзьвінка страпянулася з таго, што я прачытаў усё на яе твары. Яна паказала мне язык. Я ўсьміхнуўся, і дзіўны холад у сьпёку зьнік.

Да пары да часу.

Прамінуў чарговы цяжкі, сьпякотны дзень. Я цягнуўся разам з Гіпі на могілкі — тыя, што былі за местам. Дарога туды пралягала праз пустку ды неўрадлівыя падгорныя гароды. Клёвая дарога, падумаў я, зважаючы на тое, што тут верагоднасьць сустрэчы з Федзем зьведзеная да нуля. Сонца смажыла нашыя макушкі, ледзь мінаючы зеніт.

— Ведаеш, Міську, — загаварыў Гіпі пасьля доўгай маўчанкі, — я ня ведаю, як доўга я яшчэ змагу ўсё гэта вытрымліваць. Мяне ўжо ўсё дастала: сьпёка, Федзя, гэтыя мудакі... усё места ўжо мяне дастае. Але ў асноўным — страх перад Федзяй.

Гладкі Гіпі глядзеў сабе пад ногі, мабыць, каб схаваць позірк.

— Верыш, у мяне ўжо пачынаецца параноя. Увесь час здаецца, што ён акурат зараз выскачыць зь лесу й пачне натраўліваць на нас таго Дзюка... А калі зловіць, дык вырашыць ТАК адпомсьціць нам за кожнае крывое слова...

— Ну, за Дзюка можаш не хвалявацца, — я спрабаваў яго суцешыць, адчуваючы, што ой-няпроста загаварыў Гіпі пра Федзю. — Я яму стопудова лапы перабіў. А здаецца, нават і пару рэбраў задзеў...

— А ты вось, Міську, хаця б сабе ўяўляеш, ШТО цяпер будзе? Ён жа ня проста цябе паб'е. Захоча нешта й паламаць... Можа, нават ныркі адаб'е. Ты ж яго ведаеш — такі псіхованы на ўсё здольны.

— Чувак, а я яго буду пазьбягаць.

Аднак я блефаваў, калі корчыў з сябе крутога. Я сцаў кіпятком ня меней за Гіпі. А можа нават болей — гэта ж, урэшце-рэшт, я пакалечыў ягонага Улюблёнага Пса. І ў мяне, скажу вам, пачыналася такая ж параноя, як і ў яго.

Ведаеце, прыемна, калі табе кажуць, што ў цябе нэрваў няма і зьвеку-спрадвеку не было... Каб жа ж ты ведаў, Гіпі, як я жахаюся, калі згадваю, ШТО нарабіў. Ды я ня маю права паказваць сваю слабасьць. Я быў свайго кшталту апірышчам для яго. Я не перабольшу, калі скажу, што ён глядзеў на мяне як на прыклад. Паспрабуй я распавесьці пра свае, далёка ня меньшыя страхі, ён бы тут роў, як дзіця.

Гладкі Гіпі быў адназначным лідэрам паміж намі заўсёды і ўсюды. Але прыйшло паганае, сьпякотнае лета. Мёртвы сэзон. Ад стану Гіпі мне рабілася ўсё жахлівей і жахлівей.

Ужо было на трэцюю, калі мы выходзілі са старых кладаў і раптам пачулі злавесныя галасы. Знаёмыя, да болю знаёмыя галасы.

— Федзя, я атвечаю, што бачыў, як гэтыя два поцы заходзілі сюды. Калі? Ну недзе гадзіну таму.

— Ну калі, варона, іх тут няма, будзеш мне тыдзень цыгарэты купляць.

— Я базарю, што яны тут. Я ўвесь час сачу, каб ніхто ня выйшаў... Я ж паслаў быў Рамка да цябе, а сам сьцярог іх. Ты ж ведаеш, мы разам з Ромкам ішлі на вужакаў, хацелі налапаць, дзевак палохаць.

— І быў той патлаты з Мішкай, так? Бяз дзеўкі?

— Не-а. Дзеўкі не было.

— Шкада, але нічога. Добра, што быў Мішка. Я гэтую суку замачу.

Я скінуў з аблічча маску нерухамага Буды і са спалохам паглядзеў на Гіпі: на тым твару не было з жаху. Ён не наважваўся нават зварухнуцца, каб данесьці да рота цыгарэту. Здавалася, яму нават было страшна закрыць рот, каб не нарабіць гуку клацаньнем зубоў.

Галасы зрабіліся пякельна блізкімі. Недзе адразу за хмызьняком, на новых могілках. Галасы пераблытаць было немагчыма: Яго Эксцэленцыя Федзя Першы, а таксама верны таварыш, сябра, сакратар, адвакат, Санча-Панса і проста дробны шасьцёра Ігорыч. Ігорыча можна было не баяцца: яго не зраўняць с Серым, небясьпечным усё адно як Ф-1, якую часам выкопваюць бяз чэкі ў сябе на гародзе.

— А вунь там нехта ёсьць! — у той момант мне падалося, што я губляю прытомнасьць са страху.

Але галасы пачалі імгненна аддаляцца ад нас. Я сьціснуў Гіпі ў абдымках, не даючы яму вырвацца і нарабіць глупства. Выгінам рукі ў локці я заціснуў яму пашчу.

— Ціхенька. Яны пагналі не за намі, — не сказаў, а выдыхнуў я і выпусьціў мокрага ад поту Гіпі.

Ён цяжка дыхаў, а я адчуваў,як мае вочы ад страху зрабіліся такімі вялікімі, што павекі не маглі лыпнуць. Гіпі прамовіў падобным выдыхам:

— Лезем на дрэва.

А ён умее зьдзіўляць, гэты хлапчына! Усё ж думка куда разумнейшая за тую, што стрэліла мне: ціхенечка пракрасьціся сьцежкаю да нашых перасьледвальнікаў (бо іншага ж выйсьця няма), выскачыць з кладаў, скарыстоўваючы эфэкт нечаканасьці, ды бегчы што ёсьць духу ў места, да мяне дахаты.

Але, па-першае: Гладкі Гіпі няспынна выпальваў па дзьве цыгарэты і далёка ён не забяжыць; а, па-другое, у мяне на нагох былі тапкі-уетнамкі, якія я згубіў бы амаль адразу.

Мы цішком пакараскаліся на волата-дуба з корскай, зручнай, каб лезьці, карой — Гіпі першы, я ўсьлед.

У той момант, калі я ўхапіўся рукамі за ніжэйшую тоўстую галінішчу ды павіснуў, боўтаючы нагамі на вышыні ў два чалавечых росты, я з жахам зразумеў: галасы вяртаюцца. Глянцавая паверхня ўетнамак коўзалася па зморшчанай кары, а рукі, мокрыя ад поту, сасьлізгвалі з галіны. Гіпі ж пасьпеў сьцішыцца ў раскошнай верхаліне.

Галасы небязьпечна наблізілся:

— Ну ўсё, варона дурная, цяпер яны дакладна смахаліся. Кастрат дурны!

— Ну, Федзя, я ж ня ведаў, што гэта нейкі пацан на грыб прыйшоў... Яны недзе тут. Чуеш, як тут напалена? Гэтыя поцы тут палілі й маркітаваліся!

— Я гэтым педзікам глузды павышыбаю, я табе атвечаю.

Яны стаялі з супроцьлеглага баку дуба! Мае паскуды-уетнамкі пагражалі спаўзьці з успацелых ног ды зваліцца з амаль трохмэтровай вышыні.

— А ну, глянь туды. Там трава прымятая.

Ігорыч паслухмяна прайшоўся проста пада мной; хвілінай раней я падцягнуў ногі й скрыжаваў іх на галінцы. Я вісеў, нібыта сьпелы плод, гатовы ўпасьці ад гарачага подыху ветра. Будзь у мяне жаданьне, я мог бы выпрастанай рукой ускалмаціць русявыя валасы на галаве ў Ігорыча: маўляў, "Малайчына! Шукай, сынку, далей!.."

— Федзя, тут два бычка, — ён вымавіў гэта, стоячы прама пада мной.

Уетнамкі ўжо ў які раз пачалі сасьлізгваць. Левая, па ідэі, павінна была б ляпнуць Ігорыча па самай патыліцы. Хлопчык-малпа, у сэнсе я, мацней сьцісную галіну. На два мэтры вышэй сядзеў Гладкі Гіпі.

— Федзя, давай паглядзім там у хмызах.

Ігорыч ужо хацеў першым кінуцца на пошукі нас ў чагарніку, выяўляючы тым самым вартую сапраўднага камсамольца адданасьць ідэі, як Федзя жэстам спыніў нямілага паплечніка. Памахаў пальцам да сябе. Дзякуй табе, Пане, і за гэта. Здраньцвелымі рукамі падцягнуўся вышэй і гоп-ля! — я ўжо абдымаю галіну, зручна пры гэтым на ёй лёжачы.

Лускачкі кары пасыпаліся на бліскучую ад поту шыю Ігорыча. Мяне перасмыкнула, ну ўсё капец нам труба зараз ён паглядзіць уверх пратрэ вочы бо я наўмусна натрушу туды сухой кары а пасьля голасна залямантуе Федзю што ВОСЬ ЯНЫ, ГЭТЫЯ ПОЦЫ, ЯНЫ НА ДРЭВЕ! ПАМАРКІТАВАЛІСЯ І ЦЯПЕР АДПАЧЫВАЮЦЬ ЯК АРАНГУТАНГІ!

Але Ігорыч выявіўся надзіва тупым. Ён няўважліва змахнуў сухую пацяруху і пачаў слухаць, што кажа ягоны ідал.

Федзя праводзіў нараду, дэманструючы падчас гэтага неўласьцівыя чалавеку прамаходзячаму цуды стратэгічнае думкі. У мёртвай гарачай цішыні могілак выразна чулася кожнае прытоенае слова.

— Чуеш, Ігорыч, я мяркую, яны недзе тут заныкаліся. Бо выйсьце адсюль толькі адное, а гушчар вунь там — непрадзёрты. Яны недзе тут ціпа як заціхарыліся. Давай тут сядзьма, ціхенька папалім. Яны падумаюць, што мы ўжо звалілі, і вылезуць. І мы іх тады хапнем, во!

Я амаль пабачыў, як запалалі вочы ў Ігорыча. Колькі яго ведаю, Ігорыч заўсёды любіў гуляць у "вайнушкі". Ігорыч, маць, думае, Федзя хоча нам пальчыкам пагрозіць? Такі вялікі хлапец, а дурны, як зэдлік.

Пацаны ўнізе прыселі пад дрэвам (Ігорыч мар'яжна даў Федзі прыпаліць ад сваёй аднаразовай, прабачце, спалахуйкі**) і пачалі ўглядацца ў гушчэзнае зяленіва хмызьняку, ці мы, папраўдзе, не выходзім адтуль, крокам падцягваючы нагавіцы ды смакуючы падрабязнасьці апошняга, асабліва ўдалага койтусу. Але ніхто не з'яўляўся зь зялёнага віна дзікай ружы, дубоў ды глогу, ды яшчэ парослых мохам зубоў надмагілных плітаў. Яны зрасьліся ў адзіную суцэльную амальгаму, і каб залез туды хто-небудзь, наўрад ці здолеў бы ён выблытацца з цупкіх лапаў церняў без вонкавай дапамогі.

Праз пяць хвілінаў пацаны, нібы па камандзе, селі, абапершыся сьпінамі на слуп. Сьпёка пачалала разморваць і мяне. Я паглядзеў наверх і пабачыў, як салодка пазяхнуў Гіпі.

Амаль адразу пазяхнуў і я. Пада мной па чарзе пазяхнулі Ігорыч і Федзя. Зялёны пяшчотны колер навокал дрымотліва пульсаваў. Галава зрабілася цёплай-цёплай, і я сваечасова ўкусіў сябе за язык, адчуваючы, што засынаю.

Я глянуў уніз і літаральна зьнямеў: нашыя вартаўнікі, разьлегшыся ў густой траве пад дубам, давалі храпака. Вось так-так! Гэта вы нас так пільнуеце? Як сказаў паэт, "рутульцы спалі, колькі змогі, сівуха сну ім паддала". Ня ведаю, як наконт гэтай, але хлопцы спалі, нібыта грудныя дзеці псьля цыцкі.

— Гіпі! — шэптам крыкнуў я. Гладкі Гіпі зьзяў посьмешкай ва ўвесь рот.

— Давай ціхенька злазіць.

Я асьцярожна зьняў тапкі, заціснуўшы матузкі на пальцы ў зубох. Федзя як раз пачаў ціхенька храпець. Ціха, наколькі дазвалялі абставіны, я саскочыў уніз. Гэтка ж ціха, нібы котка ці рысак, зьлез мой прыяцель.

У адно скамянелае імгненьне іхны ладны хроп змоўк, і маё сэрца спынілася. Федзя перагарнуўся на іншы бок.

Крадучыся, нібы два пацукі з засекі з зернем, мы выйшлі на зьнішчальнае сонца. Нарэшце мы дапетрылі, чаго мы пазьбеглі.

Мы кінуліся бегчы.

Адхакаўшыся, ужо ня меней, чым за вярсту ад могілак, мы прыселі ў засені.

— Міську, ты хоць разумееш, што адбылося? Адбыўся цуд. Разумееш, чаго мы пазьбеглі? І ўяўляеш, што было б, каб нас зацапалі?

— Супакойся і не нярвуйся. Мы ўсё ж такі засталіся жывыя, так? Ну вось. Так што не трымці.

Але Гладкі Гіпі заставаўся напружаным і нярвовым, бы спружына, патурбаваная аматарам гадзіннікавай справы. Ён ня мог уседзіць на месцы, і я бачыў, як яго кідала з боку ў бок.

— Валім да цябе, бо яны могуць засекчы нас, — кінуў ён.

Я меўся было заспрачацца, бо зьнемагаў ад спьпёкі, ад бегу, ад віруючага пылу, што ўядаўся ў разгарачаную, мокрую ад поту скуру; я пачуваўся, нібы выціснуты лімон, усе эмоцыі змыў страх адным патужлівым прылівам. Я быў бяз сілаў. Гіпі не зьвяртаў на гэтае ніякай увагі, ягоныя тэніскі ўжо ўздымалі хмаркі пылу на сухой разагрэтай дарозе.

З адчаем у сэрцы я пакінуў прахалоду і даў нырца ў сьпёку.

Да места заставалася якіх паўтары кілямэтры. Была, зразумела, і карацейшая дарога, вельмі прамая: яна лучыла вуліцу Чырвонаармейскую невялічкай фістулай з новай часткай кладаў — той, дзе хавалі цяпер, у нашыя дні. Але я быў упэўнены, што менавіта Чырвонаармейскай, а не ў абход, вяртаецца Федзя з сваім Санча-Пансам (урэшце, хто з нас вар'ят, што паперся ў сьпёку тры кілёмэтры?). Шэрая дарога была месцамі забарыкадаваная купкамі пустазельля — зьвялага старога пустазельля, якое людзі ленаваліся выкінуць недзе ў больш закінутым месцы. Там-сям трапляліся загадкавыя расьцертыя пляміны: месцы кананьня калярадзкіх жукоў, што пасьвіліся на нягеглай бульбе.

Зьнянацку Гіпі паміж купак парэю ды бадзільля пабачыў нешта цікавае. Бруднае ды затрушанае, як і ўсё навокал. Я прыгледзіўся ўважлівей...

— Бляха-муха! — выгукнуз Гладкі Гіпі. — Дык гэта ж Дзюк!

Здохлы, зацярушаны, акрыты мухамі, што разморана поўзалі па цьмянай жорсткай поўсьці. Мухі вылазілі з напаўразьзяўленай пашчы, сноўдаліся па цёмных, некалі бліскучых ад вільгаці вачох. Мурашы... яны былі паўсюль, па ўсім целе, запаўзалі ды выпаўзалі з носу і вушэй. Мне зрабілася млосна. Гіпі задуменна прамовіў:

— Так у пылу на шляху наша мова была...

Цытуючы скрозь зубы, ён замахнуўся нагой...

— Ды аднойчы тым шляхам нехта...

і колькі было моцы нападдаў здохлага пса

— ...дзіўны йшоў!

у жывот, які ўжо, мабыць, пачаў гніць з сярэдзіны. І яшчэ раз, і яшчэ...

Раптам пёс голасна скавытнуў, падцягваючы пад сябе перабітыя мной лапы. Ягоныя вочы неймаверна закаціліся, бліскаючы бялкамі.

Дзюк ціхенька выў.

— Блядзь! Ну ні гуя сабе! — вырвалася ў мяне. Чаму, ЯК мы не пабачылі, што пёс яшчэ жывы? НУ ЯК МЫ МАГЛІ НЕ ЗАЎВАЖЫЦЬ ГЭТАГА? Пёс ледзь чутно падвываў, а Гіпі працягваў яго біць.

Я ўваліў звонкую плюху па патыліцы, так, што Гіпі аж спатыкнуўся.

— Я! Я! Я БЫЎ ТЫМ ДЗІЎНЫМ! ТЫМ, ХТО ЙШОЎ! Я! — з унутраных куточкаў вачоў у яго ліліся сьлёзы, пакідаючы за сабой чыстыя дарожкі на зацярушаным твары.

Ён глядзеў на мяне з выклікам. Калі мне падалося, што Гіпі ўжо адпусьціла, ён з усёй моцы зафіндоліў жорсткага высьпятка ў аблепленую пылам, мухамі ды мурашамі сабачую галаву.

Пёс заскавытаў яшчэ галасьней, заходзячыся перадсьмертным болем. Я штурхнуў Гіпі нагой у бок, паваліўшы яго на колкую ўздарожную траву. Гіпі ўзьняўся ракам, трымаючыся за бок і працягваючы плакаць.

Я падыйшоў да яго:

— Супакойся! Ты ж не ідыёт які, каб жывёлаў дабіваць!

Дзюкава віскатаньне сьціхла. Валадарства табе Нябёснае, браце Дзюча! Прабач, што мы з табой так нядобра абыйшліся. А мы, у сваю чаргу, прабачым табе ўсе крыўды, зробленыя нам.

Горла мне здушыла сьлязьмі. Шкада пса чамусьці. Няварта было Гіпі яго біць, ой няварта...

— Супакойся, ён ужо здох. Не псіхуй.

— Сам ты гуй!

Гіпі глянуў на мяне мокрымі вачыма, узьняўся і згорблена пацягнуўся па дарозе. Ён цяжка ўсхліпваў, што сьведчыла пра сканчэньне гістэрыкі.

Мне было ніякавата пакідаць там Дзюка: хто ведае, можа, ён яшчэ жывы? Я прыдушыў у сабе сьлёзы і дагнаў Гіпі. Той ужо супакоіўся, і, калі б не ружовыя сьцежкі пасьля слёзаў, нізавошта б не паверыў, што ён хвіліну таму пускаў соплі.

— Чуеш, Міську? Толькі ты не кажы Дзьвінцы, добра? Ну, што я тут сарваўся. Проста яны мяне ўжо дасталі.

— Добра... Апроч яе, між іншым, і казаць няма каму... А ёй я не скажу. Так што ўсё о'кей, стары.

— Пайшлі да цябе, чаго-небудзь дзюбнем.

Частка 3

Пасьля падзеяў на могілках ды інцыдэнту зь Дзюкам Гладкаму Гіпі было вельмі дарэчы паехаць куды-небудзь да цёткі ў Тэрэбоўлю, Варнякіўку, Шэрань-На-Яйках, штат Аляска, ці там Пясок-На-Зубох, штат Тэхас, у Антананарыву, ці ў Ганалулу, ці Цірувананта-пурам, штат Магараштра, Індыя. Таму што я пачынаў непакоіцца за яго. За ягонае псыхічнае здароўе, скажам наўпрост.

Я падумаў, што мне зь Дзьвінкай таксама не было б залішнім адпачыць ад гэтай драмы абсурду, што, уласна, адбывалася. Мы параіліся, і я вырашыў ісьці ў лес — у горы. Дзьвінка распавяла, што там, на шалёнай вышыні, ёсьць вельмі клёвае возера. Маладзіковае. Назвалі яго так таму, што нават пад маладзік бачнае дно, настолькі яно празрыстае. Але Дзьвінка настойвала на ўласнай вэрсіі: быццам назвалі возера ў гонар Зыгфрыды, дачкі страшнай вядзьмаркі Ядзьвігі; маўляў, толькі-толькі тая залезла ў ваду, як адразу ж пачаліся першыя месячныя. Такія справы. Ва ўсіх нечапанак, пераконвала Дзьвінка, адразу пачынаюцца справы, варта ім хаця б адным вокам глянуць на плёс.

— Табе лепей відаць, — філязофскі пракамэнтаваў я.

Мы меркавалі ўзяць па спальніку, два заплечнікі і процьму рознага патрэбнага ў вандроўцы рыштунку: пачынаючы зь мясарубкі й пеністага вогнетушыльніка, сканчваючы пяцікіляграмовымі чыгуннымі гантэлямі ды двуручнай пілой "Дружба".

Але ж спачатку я мусіў УЛАМАЦЬ Дзьвінчыных бацькоў. Пані Вера была прыемнай ціхай кабетай гадоў так пяцідзесяці, пан Юрко — прыемным ціхім панам, на год старэйшым. Адно дваццацігадовая сястрыца Квятуся была сукай, якую яшчэ трэба пашукаць. Але, дзякуючы пану Богу (богу Пану?), цяпер яна грызе граніт навукі ў Кіева-Магілянцы...

Насуперак усёй сьціпласьці ды прыемнасьці, старыя ўперліся як казлы.

"Не, — кажуць, — пане Міхайла, Дзьвінка з Вамі ў горы ня пойдзе, ні-ні, вось нашых знаёмых доня хадзіла разам з пластунамі ў горы, ударылася галавой і асьлепла, так што ні-ні. У сувязі з гэтым мы ня можам даверыць Вам, пане Міхайла, нашую доню, нашую радасьць, наш калінавы квет, нашае дзіцятка найсалодзейшае, срэбрам пашытае, золатам падбітае, вось Квятуня ў Кіеве, да нас амаль і не прыязжае, таму страціўшы Дзьвінку, неабачліва Вам, пане Міхайла, давераную, мы згубім веру ў будучыню, у дзень новы, у нашае сьветлае наканаванае, у Краўчука, у Чарнавола, Валенсу, Магарышы Магеш Ёгу, Карласа Кастанэду, Тэўна Марэза, Тайшу Абэляр, дона Хуана, рабыню Йзаўру, Джыду Крышнамурці, Ортэгу-1-Гасэта, Мануэля Маруланду, А.Ч. Бгактывэданту Свамі Прабгупаду, Магасаматмана й Уцілопоштліз з Кетцалькоатлем разам узятымі. (Аплядысмэнты).

Тым болей! Тым болей, страціўшы нашую ясачку, мы зьняверымся ў тым, за што змагаліся нашыя бацькі, падстаўляючы свае юныя грудзі пад штыкі пьяных матросаў пад Крутамі! (Працяглыя воплескі).

Мы згубім веру ў Бацьку Хмеля, Бацьку Тараса, згубім веру ў Каменяра ды Вечнага Рэвалюцыянэра, згубім веру ў Сьпявачку Ранішніх Агнёў, у Стуса, у Разстралянае Адраджэньне, у "Кабзар", у "Магабгарату" ды "Рамаяну", у львоўскае піва, Клюмбу ды футбольны клюб "Карпаты" (Бурныя воплескі).

Пры ўсёй да Вас дзікай павазе, пане Міхайла, мы не дазваляем ісьці нашай зязюльцы разам з Вамі ў горы — не, не і яшчэ раз не! (Бурныя, трывалыя воплескі).

Таварышы! З таго часу, як вялікі Ленін заснаваў нашую партыю, яна ўпэўнена крочыць па накрэсьленым ім шляху будаўніцтва сацыялізму й камунізму. (Аплядысмэнты).

Дык няхай і надалей мацуецца адзінства сацыялістычнай супольнасьці, усіх рэвалюцыйных сілаў нашай плянэты й нашага сяла! (Працяглыя воплескі, што пераходзяць у авацыю).

Слава нашай леннскай партыі! Слава вялікаму савецкаму народу! (Бурныя воплескі).

Няхай жыве камунізм! Няхай жыве мір! (Пад стольлю залі доўга несьціхае авацыя. Усе ўстаюць. Лунаюць воклічы: "Няхай жыве Ка-Пэ-Эс-Эс", "Даёш трактар!", "Слава ленінскаму Цэнтральнаму Камітэту", "Даёш пяцігодку за тры гады!", "Слава генэралу Раману Шухевічу!", "Жыве непарушнае адзінства партыі і народа!", "Ёсіпу Вісарыёнавічу Сталіну — ура!", "Слава! Слава! Слава! Ура!").

Пасьля трывалых аплядысмэнтаў пачынае гаварыць Дзьвінка, якая кажа, што не, татко з мамкой, не, я пайду з Міхаськам у горы, мы ненадоўга, заўтра зранку вырушым, пасьлязаўтра ўжо будзем дома, і мы ня будзем стукацца галавамі і ня будзем сьляпнуць, як Ірка Маскалец, бо яна калека і ня можа ўтрымацца на нагах, а паперлася з пластунамі ў горы таму, што туды йшоў Бодзя Сізон, і мы ня будзем купацца голымі ўначы, бо з намі яшчэ будзе Міхаськавы брат, Орко, а ён вучыцца ў Эл-Дэ-У, а ягоныя аднагрупнікі якраз ідуць у горы, а яны ўсе патрыёты, і сябры, ну, УНА-УНСО адным словам, і ўсе з аселедцамі, і сьціпла-ветліва-выхаваныя, і ніякага возера там няма, так што тапіцца няма дзе, і мы ўсё сьмецьце з сабой прынясем, каб ты бачыў, што мы ня сьмецьцілі, СЛОВА ГОНАРУ.

На тое, што мой брат Орко зараз сьпекулюе турэцкім самаробам у Польшчы, я рэзонна прамаўчаў. І што калі ён і будзе, дык з грудным дзіцем ды з той шлёндрай, якую так неабачліва падчапіў...

Мы насамрэч плянавалі ўкласьціся ў два дні: ранак і дзень у дарозе, вечар на месцы, абед і вячэра наступнага дня зноўку ў дарозе.

Дзьвінка аўтарытэтна абвесьціла, што яна амаль дакладна ведае туды дарогу.

— Дзьвінка, а мы не засьпеем там часам цэлую процьму турыстаў, з машынамі, музыкай, дзяўчатамі?

— Ты зьдзекуешся, Міську. Пра тое возера ведаюць два-тры чалавекі, ня болей. Я хацела назваць яго возерам Морысона, але паданьне кажа, што яно Маладзіковае. Нібыта ў ім купалася дачка Ядзьвігі, магутнай вядзьмачкі, і ў яе якраз пачаліся месячныя... ну і далей. Сур'ёзна, нам яшчэ той гуцул распавядаў.

— А мясарубку й гантэлі браць?

— І поўны збор твораў Вэ І Леніна ў перакладзе на ўгуйскую.

Яна была файнай дзяўчынай, гэтая Дзьвінка — мілая й без заскокаў. Яна разумела мае дурнаватыя жарты, яна любіла слухаць глупствы, якія я часам (насамрэч вельмі часта) верз. Мне было пра што пагаварыць зь ёй не заікаючыся і не чырванеючы ад хваляваньня. Зь іншымі дзяўчатамі было проста неймаверна складана знайсьці агульную мову. Яны сьцьвярджалі, што я зануда. Дзьвінка, мабыць, шалела ад занудаў. Адным словам, Дзьвінка была той, с кім ты ніколі ня супраць пасядзець увечары на разагрэтым ганку і пацешыцца сонцам, што цалуецца з туманнымі гарамі. Зь ёю заўсёды прыемна пашпацыраваць ўвечары па мосьце над рэчкай, адчуваць цяпло яе далоні ў сваёй і адчуваць, якім скварам насычаны нагрэты за дзень бэтон мосту, адчуваць, як ён аддае яго мяккімі хвалямі сутоньню, вільготнаму ад пахаў маціёлі ды ліпы ў квецені.

Дзьвінка радасна мружылася мне ў твар, седзячы на пярэнчах-загарадцы, што на мосьце. Напханы заплечнік самотна туліўся да яе ног, нагадваючы пра сумную долю вырачаных на забой бычкоў, якім страшна адступіцца ад мамы.

— Адзінаццаць кіляграмаў, — не без выхвальства сказала яна. — Я бачу, ты яшчэ, апроч твораў Леніна, прыхапіў сваю друкарскую машынку.

Запярэчыць язык не паварочваўся: пятнаццаць кіляграмаў — яны і ў "ярмаку" пятнаццаць.

Я дапамог ёй уськінуць на плечы пляцак. І мы рушылі. Рушылі прэч, пакідаючы ў постсьвітанкавым сьвятле надыходзячую сьпёку, соннага Федзю, маю сядзібу, пакідаючы ўспаміны пра сваё "я" у месьце.

Мы вырушылі.

Дзьвінка патлумачыла, што, скажы яна мне пра наш маршрут учора, я б напэўна забракаваў яго. Але, выслухаўшы нарэшце тую дзесяціхвілінную справаздачу пра этнаграфію Карпатаў абапал Медных Букаў, я не сказаў бы, што ён быў цалкам скончаны. Наадварот нічога сабе... А як улічыць, што яго распрацавала дзяўчыска, якое з цяжкасьцю арыентуецца ва ўласнай хаце, ды ён быў амаль што адменным.

Такім чынам, мы уздымаемся ўгару, зварочваем на пэўную патаемную сьцежку, па ёй выходзім у сяло Гіцлі, адтуль усё ўверх і уверх, аж да слаўнага мястэчка на перавале — да Ваўчысак. А далей павінны былі б цягнуцца пару кілямэтрыкаў непралазнымі гушчарамі, тады зварочваем на невялічкую патаемную крынічку, і — вось на табе! — мы на вяршыне горнага хрыбта. А далей — як па прасьпекце Свабоды. Замахнуўшыся ісьці тым самым хрыбтом, мы нарэшце зразумеем, што возера недзе тутачкі.

Дзьвінка з самага ранку была ў цудоўным настроі. Яна распавядала ўсялякія цікавосткі з гісторыі тутэйшых мясьцінаў.

Мы ўздымаліся амаль цывілізаванай горнай дарогай усё вышэй і вышэй. Я пахваліў Дзьвінку за тое, што яна апранула джынсы, а ня шорты, ці, яшчэ горай, — вузенечкую міні-спаднічку. Але брашу... Дзьвінка ніколі б не апранула міні-спаднічку. Гэта, як і шашлык з музыкай і дзяўчатамі, было прэрагатываю мудачак. Са мной у Львове вучыцца не адна такая дзяўчына. Яны нацягваюць гэтыя вузкія кавалкі тканіны на свае грубыя ногі, мабыць, не ўсьведамляючы, што робяцца з-за гэтага падобнымі да перацягнутых матузкамі кіўбас. Але пацанам, кажуць, такая экзотыка вельмі нават даспадобы.

На нагах у Дзьвінкі былі высокія сапёрныя боты, па-навуковаму "мертэнзы", а ў народзе — "берцы". Скажыце мне, калі ласка, дзе яшчэ вы бачылі дзяўчыну ў "берцах"? Дакладней, дзе вы бачылі такую, каб яшчэ і з мілым тварыкам... Калі вы яе бачылі і выпадкова глянулі на яе спадарожніка, значыць, вы бачылі нас зь Дзьвінкай.

Прамінулі вёску Гіцлі. Так сабе вёсачка, нічым не выбітная, хіба што гноем сьмярдзіць мацней. Калі шчыра, дык Дзьвінка па-майстэрску вяла нас заплянаваным маршрутам.

У вёсцы на нас глядзелі як на ідыётаў, што ў тых мясьцінах на позным сур’ёзе лічыцца сінонімам турыста. Ма прайшліся адзінай вуліцай, па абодва бакі якой стаялі хаты з лаўкамі. Колькі падстаркаватых кабет, занятых працай ў гародзе, пабачылі нас, што ішлі, трымаючыся за рукі, зь вялікімі заплечнікамі за сьпінамі, у васковых скураных чаравіках, у зацертых да дзірак, выбеленых часам ды хляраванай гарадзкой вадой джынсах — ды шматзначна пераглянуліся. Дзьвінку, відавочна, ацанілі як курву-лярву-шлёндру, а мяне як несумнеўнага підара. Бо калі гэны турак ня підэр, дык навошта яму даўгое валосься?

Прагнучы падражніць раззлаваных бой-бабаў, я сарваў пад тынам адной з’ іх тры вялікія рамонкі ды зачапіў Дзьвінцы адну на заплечнік, другую — на яе белую майку (скажыце, спадарства, чаму гэтая дзяўчынка не апранула станіка?), а трэцюю — ёй на вуха. Дзвьнка, у сваю чаргу, смачна пацалавала мяне ў вусны.

Старыя бабы аж кінулі палоць. Хай мне шляк у дупу трапіць, калі яны бачылі дзе такое бахвальства. Бой-бабы зноўку абмяняліся шматзначнымі позіркамі. Такіх баброў, як мы, яны дакладана яшчэ не сустракалі.

Дзьвінка выцягнула з травы пару валошкаў ды раськвеціла мае валасы ды заплечнік. У гіпі кветка была сымболем міру ды каханьня. Яны запіхвалі рамонкі ў дулы аўтаматаў, а жаўнеры іх ха нэта растрэльвалі. Можа нам варта абвесьціць 1993-ці — Годам Каханьня?

Мы зноўку занурыліся ў зялёныя гушчары. І зноўку ўгару. Пакінуўшы вёску ззаду, праз дваццаць хвілінаў мы цалкам неспадзявана выскачылі на невялічкую лужайку з возеркам ды навіслай над ім упрыгожанай хаткай.

— Гэта яно? — імкнучыся схаваць расчараваньне прысутнасьцю цывілізацыі, запытаўся я. Возерка досыць мілае, слоў няма, але ж людзі, хата...

— Абсалютна не! Гэта... Гэта цэлая НОВАЯ ГІСТОРЫЯ!

Я любіў слухаць ейныя байкі-“гісторыі” для вандровак: Дзьвінцы быў уласьцівы калярыт прыгорскага апавядальніка. Я насьцярожыў вуха.

— Значыць, справы былі такія. Некалі даўно, яшчэ за саветамі, у Медных Буках жыў адзін чалавек, Аўген Балій, ён жа Гэнік Балій, ён жа Юджын Балій, сваяк славутага Адрыяна Балія, ці па-іншаму Эндрю Бэлью, гітарыста гурта “King Crimson“. Ён граў на саксафоне, як і ты. Рос здольным хлопчыкам, паступіў у Львоўскую кансэрваторыю... Адным словам, усё было б у яго крута, нарадзіся ён у Польшчы ці ў Чэхаславакіі. У Эс-Эс-Эс-Эр жа лічылі, што ад саксафона да нажа — адзін крок. Сам ведаеш: “севодня слушает он джаз, а завтра родіну продаст”. І чувак нідзе ня мог сабе знайсьці працу, толькі з таго ё меў, што лабаў на вясельлях ды граў у пераходах. Але аднойчы, — Дзьвінка ўзьняла акуратненькі пальчык, нацякаючы на тое, наколькі выключным ды неардынарным быў вападак, — дык вось, аднойчы вынесла на яго нейкага фацэта, як шукаў як раз саксафаніста ў свой джаз-бэнд. Той фацэт быў ні кім іншым, як палякам, і зваўся ён Маўрыцы Нейкі-там. Маўрыцы павёў Гэніка ў рэстарацыю “Рамантык”, даў яму аджэрціся і ўжо за хвілінаў Маўрыцыю стала бачна, што Гэнік згодны ехаць да Казімежа Дольнага хоць бы й сёньня ўвечары. Там, у Польшчы, яны стварылі гурт “Покет-Гаўз Блюз”. Гэніку сказалі, што ён нешліфаваны сапфір, ці нешта такое — файны чувак, адным словам. І пасьля напружанай працы ў Казімежы па вуліцы Сясьцёр Базылянак, 149 яны пачалі даваць канцэрты. Ну, і махіна запрацавала. Сямнаццаць гадоў джазуюць яны па ўсім сьвеце. У 1989-ым яны нават пабывалі ў Медных Буках. І сам Гэнік усё гэта нам, малым, распавядаў. Цяпер нават вуліцу, дзе ён жыў, перайменавалі на вуліцу Сясьцёр Базылянак, хоць незразумела да канца, і навошта. Але нас гэта вельмі падобна.

Урэшце, гэта ўсё фігня; ты ж бачыш — у Медных Буках няспынна канфлікты паміж намі і маскалямі, ці то масквафіламі. Усходнікі ў месьце не хацелі, каб “Покет-Гаўз Блюз” даваў канцэрт, бо гэта ўплыў гніючага Захаду. А нашыя, пабачыўшы, што ім тое ня ў кайф, узяліся ладзіць ім адпор. Адным словам, пакуль ўся прагрэсыўная моладзь да іншая шпана сядзела ў клюбе ды слухала “Саммер-тайм дзесперэйшн”, за сьценамі віравалі нездаровыя пачуцьці, якія плаўна перайшлі ў бойку. Нашы не разьлічылі сілаў ды папрыносілі на імпрэзу металёвыя пруты ды абрэзкі трубаў. Тады аднаго чалавека затаўклі на месцы, а яшчэ чацьвёра памерлі ў рэанімацыі ад цяжкіх чэрэпна-мазковых траўмаў. Гэта быў, мабыць, буйнейшы канфлікт ня толькі паміж намі ды імі, а ўвогуле ў гісторыі гэтага паселішча.

— Ты сур’ёзна? Ну, пры тых... пяцёх, што памерлі? А хто яны былі?

— Увесь прыкаол у тым, што трое зь іх увогуле ніякага дачыненьня да імпрэзы ня мелі. Іх памылкова нацыкі затаўклі.

— А яшчэ двое?

— Расейскамоўныя ўсходнікі. Але не ў межэтнічных забабонах справа. Гэтая імпрэза сталася цудоўнай нагодай для высьвятленьня асабістых пытаньняў. Цудоўнае вытлумачэньне. Можна затуліцца высакароднай мэтай... Ферштэйн?

— Ну, а лецішча тут да чаго?

— Лецішча сталася чарговай кропкай кіпеньня. Кацапы не хацелі, каб бандэравец-перабежчык прыязджаў тут са сваімі грашыма. Тут спрацавала проста зайздрасьць. Ён прывез весь матэрыял з Польшчы, забамбіў хацішчу, і цяпер прыязджае на зімовае сафары ў Карпаты. Дарэчы, раз ёсьць ужо хата, значыць, вось-вось будуць Ваўчыскі.

Нарэшце мы зрабілі прывал. Даўгі прывал, файны прывал. Мы з’елі пару яблыкаў зь спадчыннага саду Алелькаў — Дзьвінка ведала, што я асбаліва неабыякавы да паперавак. Было неверагодна прыемна сядзець басанож на сухой, засланай голкамі зямлі, прытуліўшыся плячом да зьнясіленай Дзьвінкі, ды грызьці халодный, сакавіты яблык. Ступакі пакутліва занылі, калі я зноўку запіхваў іх у разагрэтую скуру “мертэнзаў”. Вузкая, бляклая сьцяжынка практычна і не існавала, засталася толька голка з сваім гострым пахам, гіганцкія разлогія хмызы папараці ды паркая вільготнасьць лесу. І велічэзныя сосны з калючымі шатамі, што гулі пра Карпаты й пра волю.

Зьнянацку сьцяжынка перакінулася ў сцежку, тая — у пратаптаную дарогу, у сваю чаргу тая ператварылася ў асфальтавую шашу. Шаша — сказана, зразумела, занадта ў дачыненьні да такой няроўнай выпуклай пляміны асфальту, але ж ужо “цывілізацыя”.

— Дзьвінка, прызнавайся: мы ж ужо ледзь дыхаем.

— Цярпі, цярпі! Наперадзе яшчэ столькі ж... Гі-і-і-і!!! — Дзьвінка захоплена ўцягнула ў сябе паветра. Яна махнула рукой ззаду мяне: — Глядзі, Міхаську! Глядзі, дзе мы ўжо!

— Я стомлена павярнуўся адразу ўсім целам.

— Ух ты! — забыўся я на ўсякую стому, бо той ляндшафт, што адкрыўся, сапраўды быў варты зьдзіўленьня. Магутныя горы, укрытыя векавечнымі дрэвамі, што ледзь пагойдваліся ў мараве сьпёкі, якая панавала нават тут, на вышыні птушынага палёту. Недзе глыбока ўнізе, у белай дымцы, расклаліся, нібы сямейка ўрослых у грунт чарапахаў, нашыя Медныя Букі, настолькі маленькія, што дрэвы зьліваліся з хатамі. Места, аточанае з трох бакоў гарамі, нібы пад абаронай муроў. І лясы... лясы. ЛЯСЫ. “Калі прыйдуць лесарубы, — падумалася мне, — лесарубы з сваімі шалёнымі бензапіламі, з сваімі бедамі і мізэрнымі заробкамі, з сваімі канапкамі з парай ўкрутую звараных яек, загорнутых у стары выпуск “За вольную Украіну”... гэтага ўсяго тоўчанага смарагду ня будзе. Элементарна”.

— Глядзі, Міхаську, — захоплена прашаптала да мяне, хапаючы за руку ды паказваючы яшчэ кудысьці. На адным узроўні з намі, толькі далей, бліжэй да суседняй вяршыні, нерухома сядзеў (ці плыў?) беркут. Рабіў вялікія плаўныя колы, зусім не махаючы крыламі.

Я абняў Дзьвінку. Нам адкрылася яна, ГАЛІЧАНСКАЯ МРОЯ, ідэя-фікс кожнага галічаніна, карціна, што гоіць душу, лякую экзэму, здымае нэўрозы ды даруе хімэрнае, але ад таго ня меней зіхатлівае пачуцьце шчасьця. Ня мае значэньня, якія выпрабаваньні рыхтуе нам доля. Калі бачыш карціну, якую бачым мы, ўсё траціць вагу, і ты адчуваеш сябе часткай, крохкай часткай Карпатаў, і адчуваеш, як таямнічыя сівыя задумы прыроды варушацца недзе тут, побач з табой і мной, і ўсё навокал адразу напаўняецца сымболямі, знакамі і адчуваньнямі, і ты стаешся незалежнаю рэччу-у-сабе, і ты адчуваеш, што ўмееш лётаць.

...А пасьля былі шалёныя-шалёныя заплывы, аранжава-жоўта-салатава-блакітна-сіняя крышталёвая плынь; мы забягалі ў возера, трымаючыся за рукі, уздымаючы гейзэры пырскаў, а пасьля нырцавалі ў цёплы, як чай, як вада ў балее на сонцы, цёплы празрысты рэдкі вадкі крышталь, нырцавалі да дна, і, хаця яго было цудоўна бачна, не маглі да яго дастацца, настолькі яно было глыбока; і палохалі зграйкі маладняка нейкай рыбіны, і палохалі птушак, што сьцішыліся ў чароцьці, і адчувалі сябе часткаю Карпатаў, тых Карпатаў, якія ня ведалі пра існаваньне гіпэрінфляцыі, пра лесарубаў зь іхнымі сьмярдзючымі бензапіламі; адчувалі сябе дзіўнымі жывёлінамі, зіхоткімі ўюнамі, трытонамі, якія ніколі не даведаюцца, што такое трохлітровы слоік з вадой, якія фантануюць свабодай і якія сальюцца пры сьвятле поўнага месяца тут, у звышцякучай ультрапразрыстай вадзе, дзе немагчыма дастацца да дна, як бы не нырцаваў.

І мы цалаваліся, нават пад вадой, і Дзьвінка, абвіўшыся вакол мяне, цягнула нас на дно, да якога немагчыма дастацца, і не палохалася і не саромелася таго, што адчувала ў маіх плаўках, бо гэта было жыцьцё.

Гэта было жыцьцё.

Зразумела ж, нам ня варта было класьціся спаць разам. Абавязкова трэба было камусьці несьці варту. Усякае ж можа адбыцца: завітаюць люты мядзьведзь, шалёны воўк ці сама Чаротавая Пані. Але нам абодвум было толькі трохі болей за пятнаццаць, а гэта ўзрост, калі на такія рэчы забываюцца.

Мы леглі побач, плячом да пляча, на ссунутых разам спальніках. Не было патрэбы ўлазіць дасярэдзіны, бо стаяла задуха, якую горы наўрад ці памятаюць.

Я адчуваў думкі Дзьвінкі, а яна адчувала мае. І яна ведала, што я ніколі не наважыўся б пачаці — нізашто ў сьвеце, але яна й разумела мяне найлепей з усіх, каго я ведаю. Дзьвінка абняла мяне й прытулілася вуснамі да маіх вуснаў, і нашыя вусны й языкі зьвіліся, круціліся адзін вакол аднога, нібыта экзатычныя мяккія мяцелікі, я спавіў яе рукамі, перагортваючы на сябе, а нашыя вусны парцягвалі свой вільготны танец лускакрылкавых у цямрэчы, цёплае шчыльнае танго, танец жыцьця. Ейныя вусны ляталі па маім твары лёгка, нібы ўзмахі крылкаў. Я паклаў Дзьвінку на сьпіну, і яна ўзняла рукі, каб я мог зьняць зь яе майку. У цямрэчы ля вогнішча я пабачыў яе голай — такой, як у трохста сненьнях: пляскаты, незагарэлы жывот, ейныя грудзі, дзьве невялічкі апукласьці, мяккія спружыністыя паўкулі, укаранаваныя саскамі, такімі ж ахайнымі, як ўсё ў яе, колеру згасаючага вугольля, цяпер цьвёрдыя ды ўзбуджаныя: я бачу (мне здаецца?), як павялічыліся персі, так, яны наліліся цёплым сокам узбуджэньня, церпкім ды вязкім, віном убуджэньня, тым віном узбуджэньня, якое прыйшло з гор ды з навальніцы, з грымотаў ды з бліскавіц. Я пачынаю цалаваць яе, спачатку твар, шыю, ніжэй і ніжэй, маленькую заглыбінку паміж ейных грудзёў, я цалую ейныя грудзі, цьвёрдыя й белыя, што цьверднуць пад вуснамі, усё ніжэй і ніжэй, жывот і ніз жывата, як у кожнай са ста тысячаў фантазыяў, і, калі вусны апускаюцца яшчэ ніжэй, Дзьвінка выгінае сьпіну, трымцячымі наздрынамі голасна ўцягвае наэлектрызаванае паветра і пад няспыннымі пацалункамі там, унізе, яна закушвае ніжэйшую губу, цяжка дыхае і дрыжыць, прыціскае да сябе стромкімі гладкімі нагамі. Бела-бэзавыя сполахі даюць імгненную магчымасьць пабачыць яе аголенае хараство, і складаецца ўражаньне, што я самлеў бы ад ейнага цела ў дзённым сьвятле. Я бачу Дзьвінчыны вочы, шырока расплюшчаныя, і пачынаю разумець: ейныя вочы нібыты два чорных уваходы ў блакіт неба. Пацалункі кідаюць яе ў шалёную гарачыню, якую я адчуваю вуснамі; я цалую яе. Яна губляе галаву ад няспынных дотыкаў маіх вуснаў, і, нарэшце, сьцягвае зь мяне штаны, падзертыя й пацертыя “Ранглеры”, сьцягвае трусы, і я адчуваю на сабе лёгкі факстрот ейных вуснаў. Недзе там, глыбока ў маёй галаве сядзець думка, што кроў не адмываецца, і я ў абдымках кладу Дзьвінку на траву побач.

Калі я ўваходжу ў яе, адчуваю: сэрца спынілася, і крывя зараз бухне з гарачых венаў. Дзьвінка крычыць, як спалоханая птушка, але ў крыку гэтым, апроч палоху й болю, чуваць нешта трэцяе. Воля асалоды й асалода волі. За ейным крыкам йдзе стрэл грымотаў. Знаёмы, але цяпер нічым ня стыманы сполах усярэдзіне сьлепіць на нейкую хвіліну, і я не магу нічога зразумець, выплываючы са скрыўленых глыбіняў шоку. Але пешчаньня працягваюцца, бо сёньня ноч першых пешчаньняў, тая ноч, што наскрозь працінаецца азонам й нябачным напружаньнем ейнага цела.

Дзьвінка цалуе мяне, я працягваю яе песьціць, хаця яна й зьвіваецца пад рукамі з-за таго, што нарастае ўсярэдзіне, і я зноўку ўваходжу ў яе, але цяпер ужо павольна, лежачы на спальніку, трымаючы яе на сваім жываце. Я не хачу прыціскаць яе сабой, не хачу больш рабіць ёй балюча; мы пагойдваемся на боскіх празрыстых залацістых хвалях, у павольных рытмічных рухах, яе валасы падаюць мне на твар, і я чую ейны пах, а вільготныя вусны Дзьвінкі маюць на сабе прысмак майго цела — гэтак жа, як на маіх вуснах яна адчувае смак сябе. Гэты другі раз, да якога мы ідзем, набліжаецца каляровымі сполахамі, набліжаецца ў цьвердасьці ейных саскоў ды спружыністасьці сьцёгнаў. Мае рукі коўзаюцца зь ейнай таліі на ногі ды сядніцы, яна прасоўвае далоні мне пад сьпіну...

Частка 4

Навальніца, як ня дзіўна, так і не адбылася. Яны вычэквала. Хмары не разыйшліся, і задуха ня спала.

У шэрым сьвітанку я расплюшчыў вочы й зноўку пабачыў фіялетавую гангрэну неба, тут не дапаможа ніякі дрэнаж, думаю сабе трывожна. Хмары вельмі нізка, бо суседніх гор ня бачна Дзьвінка ляжала тут жа, побач, забіўшыся тварам недзе між шыяй ды ключыцай, саграваючы мяне сваім подыхам.

Спачатку, са сну, падумаў, што зьмерз з-за ранішняй расьніцы. Але расьніцы няма, а кветкі лілеяў закрытыя. Стала зразумела: з самага ранку падпарвае.

“Столькі гадзкіх знакаў — не да дабра”, — падумаў я. У галаве нешта прыадчынілася, і я прагадаў мінулую ноч. Мы лёталі, пакінуўшы целы на гэтай гары. На караценькае імгненьне атрымалася ўцячы, высьлізнуць на іншы бок. Таму што падчас ночы, створанай для рамантыкаў, ночы першых любошчаў, мажлівае ўсё. Я са стогнам сеў, пабудзіўшы Дзьвінку неасьцярожным рухам. На ёй была адно майка. Белыя дзявочыя майтачкі ляжалі на траве.

Трэба было ўставаць, бо гэтым раз дождж ня будзе чакаць.

Але сонная Дзьвінка разьвяла рукі, просячы абняць яе. Я задавольніў ейнае жаданьне і неспадзяванна для сябе заснуў ў ейным цяпле яшчэ на дзьве гадзіны.

Над галавой зноўку пачала раўсьці ды выбухаць навальніца.

Мы пачалі на поўныя грудзі гарлапаніць розныя песенькі кшталту “Нацыяналіст, раз-два” ды “Лента за лентой”. Нарэшце, калі нас схавалі шаты дрэўцаў, на жоўтую пылюку ўпалі першыя кроплі дажджу. Чарнавалосы хлопец, апрануты ў шэрую футболку без рукавоў з матузкамі вакол шэі, эта значыць я, зімнавата пацер рукі. Бо й сапраўды патхнула холадам. Ягоная спадарожніца сказала, што залева цёплая і дажджоўкі можна не даставаць. Хлапчына наіўна паверыў, і яны весела зайшлі ў сьцяну дажджу...

Практычна не адчуўшы пахаладаньня, мы кіраваліся праз спараны лес. Зноўку пачаліся вандроўныя байкі, зь якімі нашмат лягчэй трываць няспынныя ўдары дажджу. Цяпер нам трэба ісьці адно падгару, што невыказальна палягчала нашае становішча. Сьцяжынкамі беглі брудныя селевыя плыні.

Дзьвінка першая загаварыла пра яго.

— Міхасю, што ты думаеш пра Федзю?

— Ты ж ведаеш, што я пра яго думаю, — гаворачы, я аўтаматычна памацаў губу, якую той разарваў мне ўзімку, на вакацыях. Тады я рэальна выпадкова патрапіў Федзе ў галаву сьнежкай, пераблытаўшы яго зь іншым гульцом. Ён даў мне ў зубы кулаком з пячаткай на пальцы. Пячатка губу і разарвала. Усю зіму я суцяшаў сябе адным: добра, што я не граю на трамбоне.

— Нешта было паміж ім і табой, так?

Яна кіўнула, упарта, але ўсё яшчэ нібыта выпадкова і заўважна пазьбягаючы глядзець у мой бок. Дапытвацца яе, што такое? Раз пачала, няхай сама й распавядвае.

Усё ж такі я не стрымаўся:

— Ну дык што было?

Дзьвінка разважала, мабыць, як мне пра гэта распавядаць. Уголас выдыхнула:

— Ён хацеў трахнуць мяне...

Я зачапіўся за вытаркнутае карэньне й паваліўся на зямлю. Яна дапамагла ўзьняцца.

— Гэта было ў траўні. Ён і яшчэ гэты Серы касавокі прагульвалі на калідоры ўрокі. А я як раз выйшла ў прыбіральню. Было трохі толькі да званка. Яны абодва зацягнулі мяне ў хлопцавую парашу, Федзя заціснуў мне рот і скруціў рукі. Серый трымаў за ногі, але ён, мабыць, думаў, што Федзя мяне хоча толькі замацаць... Яны — гэта, хутчэй, Федзя — выбралі ўдалы момант: усе беглі ў страўню, ніхто б у такім галёканьні й не пачуў... Карацей, Федзя пачаў мяне мацаць і зьдзіраць станік. А Сераму сказаў трымаць мне рот. Гэты кастрат ня ведаў, як яго расшпіліць... ён задзер станік і выцягнуў нож, каб разрэзаць. Вось тады я перапалохалася па-сапраўднаму. Думала, прырэжа, ну... і трахне мяне мёртвую. І ён сапраўды пачаў рэзаць, але не мяне, а станік і майткі па бакох. Я... я толькі яшчэ пашкадавала, што не апранула сёньня штаны. І Серый... ён спачатку перасраў... але Федзя зьдзер майткі, і ў ягоных вачох было тое ж самае, што і ў Федзі. Ён толькі задзер мне сукню, і пакуль Федзя ськідаў штаны, глядзеў з адкрытым ротам і ўвесь тросься... і... хацеў...

Раптам Дзьвінка павалілася на калены ды гучна разраўлася. Яна біла кулаком па мокрай зямлі й плакала, ажно захліпваючыся.

Я хутка скінуў заплечнік і моцна прыціснуў яе да сябе. Яна плакала, заходзячыся, з цяжкімі ўсхліпваньнямі, як плакала яшчэ малой. Мабыць моцна саромелася сваіх словаў, яна хавала твар кудысьці глыбока ў шэрую саколку з чорнымі мандэламі-арабэскамі, мокрую ад залевы ды салоную ад сьлёзаў. Я адчуваў ейны нос, мокрыя вочы й шчокі недзе прытуленымі да шыі, і за колькі тых хвілінаў дакладна ўпэўніўся, што побач са мной насамрэч пакрыўджанае дзяўчо, якое хаваецца са сваімі сьлязьмі мне пад руку, у маіх абдымках, удыхаючы пах майго цела, які, магчыма, супакойвае яе і дае адчуваньне бясьпекі. На нейкі момант мне таксама вельмі-вельмі захацелася так выплакацца, каб адчуць цудоўны душэўны катарсіс. Але зараз Дзьвінка патрабавала маёй круцізны, забыўшыся на беразе возера на ўласную. Мы ўсе, з калючым Гладкім Гіпі ўключна, — вялікія прытворшчыкі. Дзеці, што плачуць на руках адзін у аднога і просяць нічога не казаць іншым. Калі б я ў той момант згубіў усю ўдаваную халоднасьць, хто б табы прыходзіў, каб суцешыць іх?

Трошачкі апасьля, магчыма, гадоў праз сямнаццаць (ці праз сем хвілінаў — розьніцы я не адчуў), Дзьвінка замоўкла, і, прыемна саграваючы, сапла мне ціха ў шыю. Хаця ад яе шчыльных абдымкаў было цяжка дыхаць, я ня меў нічога супраць сядзець так да канца наступнага тысячагодьдзя.

Я падняў ейны твар ды сцалоўваў сьлёзы са шчокаў ды падбародьдзя. Ад плачу яе вочы зрабіліся вялікімі ды вільготнымі, а рассунутыя зронкі нагадвалі чорныя праходы ў неба (калі я гэта казаў? І ці казаў?)

— Пасьля таго, пра што ты даведаўся, ты ня будзеш мяне кахаць, так? — я занепакоена заўважыў, што Дзьвінка зноў гатовая разраўсьціся. Яна хавала сьлёзы выключна ад сябе самой, бо, акром ліўневых плыняў, наўрад ці хто нас бачыў.

Я нахіліўся да яе, ціхенька прамовіў колькі словаў ёй на вуха і пяшчотна пацалаваў, нібы падпісваючыся пад толькі што сказаным. Дзьвінка сонечна пасьміхнулася. Катартычны ўраган з шквальнымі ветрамі прамінуў.

Пакуль гэтае дзяўчо некалькі хвілінаў не наважвалася сказаць болей ні слова (бо адчувала, што можа заплакаць ізноў), я перавёў погляд на далоні, на якіх ужо колькі хвіляў адчуваў незразумелы пякучы боль. Дьвінка ўзяла маю руку паглядзець і сама. Недзе пасярэдзіне далоні зьзялі чатыры паўмесяцовыя заглыбінкі, у якія набеглі ільсьністыя вішнёвыя гурбкі крыві.

Дьвінка з пытаньнем паглядзела на мяне.

— Я даўно ня стрыг пазногцяў, — амаль нічога гэтым не патлумачыўшы, адказаў я ёй. Цікава, у які момант аповеду зрабіліся гэтыя ранкі? Я імкнуўся не прыгадваць, якія эмоцыі змусілі мяне сьціскваць кулакі такім кшталтам.

На небе (на тым, што ўсерадзіне Дзьвінкі, а ня тым цяжкім) зазьзяла сонейка. Яна працягнула:

— Ну й Федзя выцягнуў ужо свайго прутня... Але мудакі й ёсьць мудакі. Яны трымалі мяне, абодва скочылі вакол мяне, як два кабялі... І забылі, што нехта можа ў дзьверы ўвайсьці... Зайшоў Гладкі Гіпі. Ведаеш, як ён ўваходзіць? З такім закумараным выглядам, нібыта нічога ня бачыць. Ды толькі ўсё ён цудоўна бачыць... і імгненна даганяе, што робіцца. Спачатку Гіпі хацеў змыцца, бо заўважыў Серага, а галоўнае Федзю. Зь імі ў прыбіральню хадзіць небясьпечна: яны неяк ужо запіхвалі яго галавой у парашу. Добра, што ён заўважыў мяне... і сарваную з грудзей сукню. Ён пабачыў, што я голая, пабачыў парэзаныя майткі і станік. Ну, і ён пабачыў двух аслоў з чырвонымі членамі. Серый, не паварочваючыся, замахнуўся на яго і сказаў яму нешта ціпа: “Валі атсюда”, а Гіпі адразу заваліў яму нагой па яйцах. Пакуль Серый скочыў там і выў, Федзя ўжо быў і прутня свайго схаваў, але самае сьмешнае тое, што ў яго ўсё яшчэ трымалася эрэкцыя, і пруцень НАЗАД НЯ ЛЕЗ! Пакуль ён маяўся зь ялдою, Гіпі дапамог мне ўстаць і паправіць сукню, мне самой у той момант было ўжо ўсё пофіг. А Гіпі ўваліў такога ж, калі не мацнейшага, капца й Федзю. І таксама ў пах, па голым целе. Ну. а пасьля ён добра капнуў абодвух па мордах...

Я чамусьці прыгадаў, як Гладкі Гіпі засівульвае ў галаву “мёртваму” Дзюку...

— Я тады ўцякла дахаты, нічога нікому не сказала. А гэтыя казлы, мабыць, на тое і разьлічвалі: што ніхто нікому нічога не скажа. Бо так ужо ёсьць. Ня ведаю, чаму.

— А што Гладкі Гіпі?

— Гладкі Гіпі? Ён нікому б і не сказаў, нават табе б не прызнаўся. А яго, між іншым, на наступны дзень вельмі, ВЕЛЬМІ сур’ёзна зьбілі. Ён не распавядаў табе?

— Як ляжаў у Сколяўскай рэанімацыі? Вельмі...м-м-м.. Вельмі павярхоўна.

— Угу. Страсеньне глуздоў, выбітая сківіца.... Па-мойму, зламалі колькі рэбраў. І нешта зь яйцамі — кіста пасьля ўдару, ці што... ён не ўдаецца ў дэталі. Але ў пах яго білі дакладна. Для хлопцаў гэта справа гонару — капнуць у яйкі пасьля таго, як капнулі цябе. Адным словам, цёмная гісторыя. Акцыя, думаю, адбылася пад патранажам Федзі. Мабыць, Серы з пацанамі трымалі яго, а Федзя біў... я ня ведаю падрабязнасьцяў. Ён усім казаў, нібыта яго зьбіла машына, і ён нічога ня памятае.

— І хтосьці паверыў?
— Так. Нашая кіраўнічка. Усе ў школе ведалі, чыіх гэта рук справа — Федзі зь дзясятай клясы. Федзю ведаюць усе. І баяцца таксама ўсе. У тым ліку дзяўчаты. Ніхто толькі не даганяў, зь якой радасьці Гіпі сьцерлі ў квасны яблык. І ведаш, што было самае непрыемнае? Што, калі Гіпі зноў стаў хадзіць у школу, усе забягалі паглядзець на яго... але толькі каб пасьмяяцца. Маўляў, так такому дэбілу й трэба. Маўляў, не было б за што, ніхто б яго не чапаў... НЕ ЧАПАЎ, бля! Усе проста баяцца Федзю, жудасна баяцца.

Я, трохі памаўчаўшы, вымавіў:

— Гіпі вельмі круты чувак.

— Так... Але гэта разумеем толькі мы з табой.

Пад тужлівым, як зубны боль, дажджом, мы йшлі ды йшлі. Дзьвінка моцна трымалася за маю руку, шукаючы апірышча — фізічнага й духоўнага. Ды я зусім і не хацеў яе адпускаць. Я хацеў цягацца зь ёй, трымаючыся за рукі, па ўсіх Карпатах, пакуль ня выйдзем дзе-небудзь у Братыславе ці Трансільваніі, альбо пакуль які-небудзь добры дзядок-чараўнік не ператворыць нас у вечных Карпацкіх Вандроўнікаў.

— Я хачу забіць яго, — ціха вымавіла яна.

Я спакойна паглядзеў у ейныя вялікія вочы. Спадзяюся, яна не адчула, як нешта парвалася ў мяне ўсярэдзіне. Едкі жах кінуўся ў страўнік.

— Я ня ведаю як, але я гэта зраблю. Думаю, Гладкі Гіпі мне дапаможа. І я хачу, каб ты мне дапамог таксама. Ты з нас усіх адзіны здолеш бы зрабіць нешта такое.

Я падумаў, ці сапраўды хопіць мне яек зрабіць НЕШТА ТАКОЕ. Не-не, я нікога не зьбіраюся катаваць, а толькі... толькі абдумаю імавернасьць такога.

Справа была вось у чым: я стаміўся хавацца на лецішчы. Мне абрыдла хадзіць за прадуктамі на кірмаш да таго, як прачнецца Федзя толькі таму, што я баяўся сустрэцца зь ім і кожны раз атрымаць у пысу. Уставаць трэба ж вельмі ранютка...

Прачнуўся я ў нядзелю ў сябе ў ложку. Дакладней, на канапе. Пасьля пан Юрко распавёў мне, як я заснуў на сярэдзіне слова. Яшчэ ян дадаў, што я тонкі сумоўца і пані Вера мела рацыю, кажучы, што мне ўласьцівы шарм перадваеннага Львова. Гэтыя словы мяне заінтрыгавалі, бо я ня памятаў абсалютна нічога.

Дзьвінка заснула ў ванне...

А потым я ўстаў (хаця й ня памятаю такога), выкшталцона падзякаваў за сапраўды раскошны дэсэрт (хоць так я ня з’еў яго) ды, перадаўшы вітаньні пані Веры ды маладой паньне Квіці, забыўшыся ў Алелькаў на свой заплечнік, зьнік дахаты.

У нядзелю я цудоўна вымак у гарачай ванне, пасьля чаго паступіў па прыкладзе Малюткі Полі — вядомага амэрыканскага культурыста, куміра братоў Нэраў: зжэр яешню з шасьці яек, выпіў тры кубачкі ячменнай кавы, з’еў чатыры ськібы хлеба са зларовай куляй масла на кожным, зрабіў сабе пюрэ з пажмяканых відэльцам трускавак з цукрам ды сьмятанаю і запіў усё гэта чарговым кубкам вадкасьці: салодкім яблычным сокам зь мякацьцю.

Пасьля ўлёгся на канапу ды дачытваў “Zagiade domu Usheryw“ Эдгара Аляна По.

Па абедзе прыйшла Дзьвінка з маім “ермаком” ды сказала, што я запрошаны на раскошны дэсэрт ад пані Веры. Каб заінтрыгаваць мяне яшчэ болей, прыгадавал пра тое, што пададуць і яблыкі-папяроўкі...

Гэтага было дастаткова. Увесь дажджлівы паабедак я правёў у сямейным коле Алелькаў.

Частка 6

Зялёны колер.

Калі, нарэшце, запас “гісторыяў” вычарпаўся, мы трындзелі проста так, ні пра што. А я ўсё думаў пра тое, што мы задумалі. Прынамсі пакуль я й Дзьвінка. На душы было горш няма як.

Зялёны колер.

Аранжавы колер.

Мы сядзелі на гіганцкім пляскатым разагрэтым камяні прама каля рэчкі. Я, Дзьвінка, Гіпі. Рэчка была ўсё яшчэ надта бруднай пасьля надаўніх залеваў, каб можна было купацца.

Мы абмяркоўвалі забойства. Мы былі за местам, у бязлюдным месцы. Гіпі, калі пачуў, які вялікі грэх мы задумалі, не раскрычаўся, што мы вар’яты. Ён моўчкі ўглядаўся ў зеляніну мокрага лісьця. Вельмі доўга ўглядаўся.

А пасьля хітнуў галавой. Аранжавы колер.

— Найлепш было б яго атруціць. Даць з’есьці што ці падсыпаць... — прапанаваў Гладкі Гіпі.

— У Пеці Дупы, — прыгадаў я, — была ампулка цыаніду калія. А ў суботу, між іншым, у адзінацатых клясаў выпускны... — Федзя, хаця й быў на два гады старэйшы за нас, вучыўся яшчэ толькі ў дзясятай. Перавялі ў адзінаццаты.

— Я памятаю, як Пеця выпрабоўваў тую штуку на сваіх марскіх сьвінках. І скарыстаў усю, — нагадаў Гіпі...

Па сытным абедзе паляжаў трохі на канапе. Раптам ускочыў на ногі ды падыйшоў да люстра.

Чорныя валасы, якія я зачэсваў выключна растапыранымі пальцамі правіцы. З таго яны, хаця й былі асноўнай масай ськіраваныя назад, буялі смалістымі пасмамі, што нагадвалі пёры каршука ў якога-небудзь шамана з роду сіў. Гэта мне імпанавала: у Львове такога андэграўнду не пабачыць мне сто гадоў.

Хваравіты белы твар. Скура мацяркі, падумаў я. Выразныя ськівіцы. Рухлівыя рот й вусны, звычайна такія, нібы я ўжо тры дні, як утапіўся. Сінюшна-фіялетавы. Гэта, кажуць, ад бацькі.

Усьмешка й вочы. Халера, вочы — няведама чыі, а лушпіны на вуснах тачнюсечка, як у таты. Вочы колеру тоўчанага ільду з крышталём. Ледзь падсіненыя.

У кожнага з нас блакітныя вочы, падумалася раптам. У Гладкага Гіпі — шалёны кобальт, нічым не стрыманая пераможная сінеча, бэрлінскі лазур зімы 1941-га. Яны магічным чынам маглі палаць, ягоныя вочы...

Дзьвінка? Мяккае глыбокае адценьне. Як неба падчас бабінага лета ў лагодным лістападзе. Добры колер.

Я яшчэ раз паглядзеў на свае. Тоўчаны лёд з частачкай меднага купаросу. Занадта малой, каб дадаць ім такога сэксуяльнага адценьня, якое ўласьцівае Дзьвінцы. Халодныя вочы ды халодны рот у посьмешцы. Падазронае скаленьне, больш падобнае на зашчымліваньне нэрва, фідіялягічны недпхоп, пашкоджаньне шчыпцамі падчас родаў, але ніяк не на выказваньне сяброўскіх эмоцыяў. Звычайна, Міську Крвавіч ўмее ўсьміхацца на ўсе трыццаць два, весела махаючы рукамі сябрам — гэтага ў яго не адбярэш.

Іншая, альтэрнатыва першай, была адно выгінам куточкаў вуснаў....

З такімі вачыма й усьмешкай заўсёды вераць у падобныя рэчы.

Чаму мяне па сьпіне прадзер холад? Таму, што ты ведаў, што яно ёсьць у табе. І ты ведаў, што ты адзіны з вас трох здольны зрабіць ГЭТА самым найжорсткім чынам. І пасьля гэтага спаць без начных жахаў.

Даруй нам, Пане.

Гэта будзе вар’яцкая ахвяра Яшчарцы. Шалёнае пакланеньне Ёй.

Частка 8

Мы рыхтаваліся. Рупліва, нібы да выпускнога іспыту па гісторыі. Пралічвалі розныя магчымыя павароты сытуацыі. Я заўважыў: чым болей увагі надаем драбніцам, тым прывабнейшай падаецца мэта, да якой мы так упарта кіравалі. Я быў удзячны Богу (хе-хе!), што такое магчыма, і мы не зацыкліліся.

Мы рыхтаваліся. Што ты будзеш рабіць, калі Федзя пабяжыць за табой і дагоніць? Скажу, што хацела сур’ёзна паразмаўляць, “ты-ведаеш-наконт-чаго”.

Ну а што будзеш рабіць, калі цябе злапаюць іншыя васі як раз у той час, калі яна, ўласна й наблізіцца да схованкі разам з Федзям? Буду крычаць, як дурны.

А вось што МЫ зробім, калі Дзьвінка забягае ў халабуду, а там нікога няма? А Федзя ў яе на пятах? Мы схаваем пісталет недзе там, пад рызьзём. Проста так — на ўсялякі выпадак. А там ужо дрыгвянікі няхай высьвятляюць, мертвага ім кінулі ці толькі аглушанага.

Ну добра. Шпокнулі мы яго. У панядзелак прыходзіць да цябе малады, але вельмі падлючы менцік ды кажа: “Непаўнагадовыя С. ды І. сьцьвярджаюць, што бачылі Вас, грамадзянка Дзьвеніслава, апошняй, хто зносіўся са зьніклым бяз зьвестак Ф. Што Вы скажаце ў сваё апраўданьне, шаноўная Дзьвеніслава?”

А тое, шаноўны, што непаўнагадовы Ф., які ўчыніў спробу гвалту яшчэ ў школе, пра што можа сьведчыць дабрадзей Г.Г. , ўвязаўся за мной. Я ўцякла да свайго прыяцеля М. на лецішча, гаспадар у той час быў на сьвяткаваньні. Я праседзела амаль дзьве гадзіны, пасьля чаго вышэйзгаданыя Г.Г. ды М. вярнуліся, і мы ўтрох сталі глядзець стужку “Сьцяна”. Ну ня стала б я Вам брахаць!

Ну а што вы скажаце на тое, што вашую тройку бачылі выпускнікі? Яны сьцвярджаюць, быццам бачылі, як вы канваюеце гамадзяніна Ф., пагражаючы яму пісталетам сыстэмы Макарава, некуды ў глыбіню лесу. Што вы зрабілі зь няшчасным хлопцам, вы, нелюдзі?

А вы ўпэўненыя, што выпускнікі не наблыталі чагосьці? Вельмі, вельмі цікава, але Г.Г. рана вярнуўся дахаты; так, яго бачылі мама й суседзі, яшчэ было бачна, а я заначавала ў М. Так, я часта застаюся ў М. нанач, хіба гэта палягае пакараньню? Баюся, вашыя выпускнічкі трохі перабралі... бо што б яшчэ яны рабілі на двары ў час дыскатэкі, калі не пілі?

Халера... маеце рацыю. Як я не падумаў? Бля! У натуры! Ну што ж, вітаньні сястрыцы!

Па-па!

Па!

Сіні колер.

Штоноч мне рабілася ўсё цяжэй заснуць. Прачынаўся зь цяжкай, затуманенай галавой. Усё з-за надвор’я, заспакойваў сябе даволі няўпэўнена. Я зашмат думаў.

Слухайце, — пацікавіўся я ў чацьвер. — Калі мы сапраўды надоўна затрымаемся? Што скажаце вы бацькам?

У мяне мамка будзе на выпускным, — задаволена паведаміў Гіпі. — У яе выпускная кляса.

А ў цябе?

А я сказала, што ня ведаю, ці позна прыйду з Дня моладзі... Але буду зь міхасем, і ў выпадку чаго начую ў цябе. Крута, праўда?

Яшчэ б.

Ці маглі ўзьнікнуць пытаньні з бацькамі? Раптам старому пярдуну пану Юрку дасца ў галаву праверыць, ці ня паліць ягоная доня на лецішчы ў таго смаркача. “Не, пане Юрко, яна не паліць, — запэўніў я б яго. — Але ў яе ёсьць непрыемная звычка разьлічвацца з пазычанцамі. Аднак гэта не найнепрымнейшая зь магчымых звычак, скажу я Вам. Некаторыя дзяўчаткі ў ейным узросьце, ведаеце, ужо любяцт і выпіць”.

Трэба мець безьліч гатовых вэрсыяў на ўсе выпадкі жыцьця. І што б яны неяк клаліся адна да адной.

Сіні колер.

Аранжавы колер.

Пятніца.

Мы не панікавалі. Калі хто паддаўся нэрвам, дык можа Гіпі, дый то глыбока ўсярэдзіне.

Я пачаў ціха паскрыготваць зубамі. Часта заўважаў, што рукі гудуць і ледзь прыкмэтна трымцяць, як пасьля падыманьня штангі. Гіпі ж раз-пораз праводзіў рукоў па валасох. Занадта часта.

Лавіў сябе на тым, што скрабу тру рукі, зьнешні бок перадплечча. Да суботняга вечара я, мабыць, змагу выкалупаць з-пад пазногцяў шматкі мяса. Змусіў сябе пакінуць.

У той дзень мы сядзелі ў мяне на падворку. Да тэмы Федзі нават не вярталіся. Я нагадаў Гладкаму Гіпі, каб той не забыўся аднесьці заўтра ў буду пісталет, ізаленту ды рыдлёўку. Я не зусім уяўяляў, у якія гульні мы граем з рыдлёўкай... магчыма, будзем капаць яміну ў дрыгве, калі Федзя на пойдзе на дно дабраахвотна. Адным словам, на ўсялякі выпадак.

Неба ўкрылася лёгкімі хмарынкамі. Назаўтра, мабыць, варта чакаць дажджу.

Дзьвінка была самім спакоем, заставалася жвавай, нібы пчолка.

Мы ўзгаднілі, дзе сустракаемся заўтра; Гіпі пайшоў дахаты на паншчыну, Дзьвінка засталася.

Частка 9

...Я сеў за дзьвярыма, так, каб мяне не было бачна таму, хто нахабна ўварвецца ў сярэдзіну, прыладзіў пісталет і стаў чакаць. А Гіпі й Дзьвінка сёньня каляровыя, прыгадалася мне.

Усё было чорна-белым.

Я чакаў, слухаючы, як расьце мой жах.

Ускочыў захеканы, счырванелы Гіпі.

Яны... яны ух... яны ўжо зараз тут будуць! Цс-с-с!

Я зноўку стаіўся за дзьвярмі, Гіпі ззаду ад мяне. Колеры... яны не вярнуліся, не — проста чорна-белы фільтр памянялі на аранжавы. У халабудзе панавала страшная сьпёка, якая нібыта знаходзілася ў гармоніі з аранжавым колерам. Я адчуваў, як павольна спыняецца час.

Гіпі штурхнуў мяне ў бок: усё, зараз, падрыхтуйся.

Неспадзявана — настолькі, што я аж здрыгануўся — хліпенькія дзьверы расчыніліся, балюча гэпнуўшы мяне па плячы. Уляцела Дзьвінка. Яна трымалася за правы бок, сагнуўшыся, каб трохі зьменьшыць боль. Яна магла толькі паказаць рукой на дзьверы, спалохана на іх гледзячы.

Тыя раптам ірвуча адчыніліся (добра, я ўжо адсунуўся), і ўсярэдзіну ўвайшоў Федзя. Мяне працяла жахам.

— Ну што, блядзь? Фанар табе? Аблом? — запытаўся, ня зводзячы зь дзяўча вачоў. Ну, кроч трошачкі наперад, каб я мог зачыніць дзьверы. Давай!

Федзя зрабіў крок наперад.

— На гуя ты пабегла? Я ж...

Я бязгучна выпраміўся ў яго за сьпіной і што было моцы даў па патыліцы ручніцай пісталета. Ад удара Федзя літаральна склаўся, як стары матрац, і вельмі плястычна споўз уніз, не спыняючы ляманту ды лаянкі.

Увогуле, дык ва ўсіх стужках пасьля такога трацяць сьвядомасьць. Можа, я ўдарыў занадта пяшчотна? Федзя стаяў ракам, трасучы галавой нібы сабака, якога ў нос джыгнула васа. Забыўшыся, што ў нас далей ідзе па пляне, я капнуў яго нагой пад дых, паваліўшы яго на кастрыцу. Нарэшце Федзя пабачыў мяне, і ў ягонах вачох бліснула разуменьне.

— Я цябе замачу, сука! — выхаркнуў ён, але нацэліў на яго рулю, а Гладкі Гіпі капнуў у грудзі.

— Супакойся! Не нэрвуйся! — гэта, пэўна, тычылася абодвух. — Дзьвінка, трымай рулю, а мы яго ззараз скруцім!

Я перадаў пісталет Дзьвінцы. Яна ўзяла яго абедзбвюма рукамі, выпнула ніжнюю губу і зьдзьмухнула з твару пасмачку валасоў, якая выбілася з коскі.

Федзя, хаця й зразумеў, што патрапіў у пастку, пакуль не ўсьведамляў яе сур’ёзнасьці. Ён з пагардай глянуў на пісталет і сказаў, гатовы кінуцца на мяне:

— У майго дзеда ёсьць такі! Стартавы! — ён амаль скочыў на мяне, калі Дзьвінка хутка ўзьняла рукі з пісталетам і націснула на курок.

Ейныя рукі кінула ўніз адначасова з глухім стрэлам. Федзя здрыгануўся й змоўк. З рулі завіхурыўся кісьленькі дымок. Магчыма, як раз тады я пабачыў першы страх на ягоным белым і порыстым, як сыр, твары.

— А цяпер схавай мардзяку й ня варушыся, — працэдзіла злосна Дзьвінка.

— Ты ня стрэліш у мяне, зразумела? Блядзь дурная!

Дзьвінка й праўда ня стрэліла, але я не стрымаўся й капнуў нагой у твар. Пад пяткай нешта хруснула. Федзя прыціснуў рукі да твару й дзіка заскавытаў.

— Ды бдзе доса здабаў, БІДАР!

Апошняе слова я пачуў вельмі выразна, таму й падумаў, што Федзі мала. Кануў яшчэ разок.

— Хочаш болей? Не? Ну дык сядзі ціха.

Федзю проста ня верылася, што ягонай улады больш няма. Для сябе ён парцягваў быць Вялікім Зьнішчальнікам Гіпаблудаў. Можа, капнуць трэці раз? Каб не надумаў уцякаць?

Дзьвінка мяне выперадзіла, моцна ўлупіўшы руляй па галаве. Такога Федзя стрываць ня мог. Ён паспрабаваў ускочыць на ногі і даць усім, мякка кажучы, прачуханкі, але мае насы ды абцасы Гіпі адцягнулі яго ад такіх эксцэсаў. Федзя жаласна заскавытаў, трымаючыся за нос. З-пад пальцаў юшыла крывя.

— Гіпі, — нарэшце разьляпіў я вусны. — Давай ізастужку.

Гладкі Гіпі неяк ніякавата застаўся нерухомым. Глянуў праз плячо, нібыта шукаючы нешта вачыма, і зноўку застыў.

— Чуеш? Давай, стары. Скруцім яго. Ну?

Нарэшце Гіпі вінавата вымавіў:

— Міську, я забыўся яе сюды прынесьці. Разам з рыдлёўкай.

Федзя — абрынуты бажок — перапалохана пераводзіў погляд з аднаго твару на другі.

Я голасна пазяхнуў. У мяне ўжо не было моцы нешта казаць. Уся лютасьць на Федзю выйшла разам з тымі злымі ўдарамі. Застаўся адно нераспушчальны асадак трывогі.

— Ну як ты так? — спытаўся я стомлена. — Я ж учора нагадваў...

Дзьвінка разгублена сноўдала вачыма то на мяне, то ў бок нашага палоннага, працягваючы моцна сьціскаць зброю.

Я стомлена пляснуў сябе далоняй па твары. Хацелася махнуць на ўсё рукой ды сказаць Федзю: “О’кей, стары, мы пажартавалі. Больш не чапляйся да Дзьвінкі, йес?” З кожнай хвілінай гэтае жаданьне ўзмацнялася. Каб не скарыцца яго ўпартаму клічу, я сказаў:

— Добра, пільнуйце яго добра, каб ня ўцёк. А я зганаю за ізастужкай.

Аблічча Гіпі прыдбала яшчэ больш затраўленых рысаў ды адценьняў. Ён нахіліўся да мяне і прашаптаў, зыркаючы на Федзю:

— Стары... разумееш... без ЦЯБЕ Федзя ўцячэ, хаця б у нас быў тут кулямёт... Ён не баіцца нас. Ён баіцца ЦЯБЕ. Ты пойдзеш — ён уцячэ.

— А што ты прапануеш? Пакінуць яго ды пайсьці дахаты піць гарбату з печывам? Сказаць: “Давай неяк іншым разам, Федзь. Мы сёньня на стужку забыліся”, так? Давай ідзі.

Раптам падала голас Дзьвінка:

— Міську, давай пайду я. Я не прыцягну такой увагі, як Гіпі.

— А калі там яшчэ будуць гопнікі?

Адказаў Гіпі:

— Міську, я павяду яе. Тым больш, ізастужка схаваная ў мяне пад вакном у хаце. Ты сама б не знайшла, — гэта ўжо да Дзьвінкі.

Спачатку тая спрабавала нешта аспрэчыць, але хутка пагадзілася й дала мне пісталет.

— На, сьцеражы яго добра.

Яна лёганька пацалавала мяне ў вусны й пайшла да выхаду. Гіпі за ёй. Іх пабачаць удвух. Гэта падавалася мне правільным, хаця я й ня мог вытлумачыць, чаму.

У будзе засталіся мы ўдвух і пісталет паміж намі. Я зусім ня быў упэўнены ў тым, што Федзя баіцца мяне. Цяпер ён ужо сядзеў роўна, ня зводзіў зь мяне ўчэпістых вачоў, зрэнкі якіх запякліся ад нянавісьці; сядзеў ды разьмінаў костачкі пальцаў, як гэта прынята рабіць у забіякаў перад сутычкай; ох, не, я зусім ня ўпэўнены, што гэты скурвлёны бык мяне баіцца... Я паступова пераконваўся ў адным: гэта я баюся яго. Незважаючы на тое, што нас аддзяляла пяць мэтраў прагрэтае прасторы ды чатырыста грамаў халоднай сталі. З цэнтару даносіліся гукі папсовай дыскатэкі, якую раз-пораз заглушаў стрэл грымотаў.

Усё будзе добра, супакойваў я сябе. За паўгадзіны прыйдуць Дзьвінка з Гіпі — і гэтае лайно паплыве ў найлепшы сьвет.

Праз колькі хвілінаў на абліччы майго ворага зайграла лёгкая ўсьмешка. Гэта клясычная, акадэмічная ўсьмешка, якая за ўсё ягонае жыцьцё не абяцала нічога добрага. З такой усьмешкай ён падыходзіў, жадаючы разьмяць на кімсьці свае рукі.

Я адчуваў: напружаньне расьце. Падавалася, у буду запхалі нябачны генэратар Ван дэр Граафа. У імгненьне стала незацішна ў гэтай прышпіленай пылам аранжавай сьпецы. І гэтае напружаньне з

(яшчаркі)

ні з адкуль...

Усё будзе добра, супакойваў я сябе.

Я глядзеў на ягоную белую

(але на аранжавы манэр)

Усё было добра ў гэтым аранжавым сьвятле, пакуль ён не разьляпіў рота ды не пачаў гаварыць.

Тады непрыемнасьці і пачаліся.

Частка 10

— Вам усім пізда, поц. Я табе базарю.

— Сядзі ціха, — стрымана адказаў я. Пэўны час ён маўчаў.

— Твая дзеўка мяне хоча.

— Няўжо?

Ён сплюнуў крывёй.

— Так. Калі тая сучка сказала, каб мы пайшлі сюды толькі ўдвух, я бачыў, што было ў ейных вачох. Яна хацела мяне.

Я прамаўчаў. Бо адчуваў: скажу ня тое.

— Чуеш, мудак? Яна табе распавядала, як я яе ледзь ня выебаў у школе?

— Я не рэагаваў. Касіў вачмі на шчыліны, праз якія бачныя былі бліскаўкі навальніцы. Ўглядаўся, ці не ідуць яшчэ мае.

— Не? Ну, блядзь! Значіт, яна мяне ў натуры хоча, — Федзя скрывіўся ў непрыемнай посьмешцы. Мне ўсё мацней карцела капнуць у гэтую гнюсьненькую посьмешачку, расьціснуць яе абцасам, праламіць усе зубы ды прымусіць Федзю праглынуць іх усе — адзін за адным. А пасьля яшчэ ўскочыць на грудніцу ды сьцерці яе ў парахавіньне, размазаць ягоны твар па зямлі, абы сьцерці, сьцерці гэтую злавесную посьмешку, ад якой у мяне варушыліся валасы на шыі.

— Ведаеш што, поц? Я табе распавяду, як усё было, калі гэтая сучка не захацела. Ведаеш, што яшчэ? Я буду драць яе сёньня ўвечары. Калі ты здохнеш. А першы раз я трахну яе ў цябе перад вачыма, каб ты здох ад зайздрасьці. А пасьля тваёй сьмерці — яшчэ дзесяць хвілінаў, да самага ранку. Понял, ты, поц?!

Я мацней сьціснуў ручніцу пісталета. Курок прыладзіўся раўнютка пад пальцам — мой новы маленькі сябра, які толькі й чакае, каб на яго націснулі.

Ты, мудак! Чуеш, што я базарю? У цябе перад вачыма! Бо табе, кастрату, яна век не дала б, будзь ты хоць сто разоў ейны друган! В натуре, поц. Я проста понял, якіх пацанов дзеўкі в натуре хочуць... Ты ўдарыў мяне ў нос, — нібы адмыслова нагадаў сабе Федзя.

Я хітнуў.

— Я цябе за гэта замачу, — праканстатаваў ён імавэрны факт. — Замачу, і ніхто нават ведаць ня будзе. І знаеш шо?

Я моцна сьціснуў зубы.

— Знаеш шо, мудак? Твая цёла будзе ў мяне па дзесяць разоў на дзень ракам станавіцца.

— Заткні рыла, — працэдзіў я скрозь сьціснутыя зубы.

— Ты ж гомік, пра’? І ты, і гэты твой валасаты підар-кент. Яна табе век ня дасьць, а я буду яе драць, колькі захачу і калі захачу, понял, ты, балбес ёбнуты? А ты будзеш дохлы ляжаць, врубілся?

— Заткні свой рыляк, бо зара’ ўхопіш кулю ў лоб.

— Хрэна з два ты мне гэтымі пустышкамі што зробіш! Што я, пустышак па гуку не адрозьніваю? Я да цябе дабяруся. А пасьля — да яе. Ведаў, бы ты, якія ў яе мяккія саскі...

— Ты заткнешся сам, ці мне цябе тут сьцішыць? Думаеш, я...

— Калі правесьці па іх пальцам, яны цьверднуць...

Я глядзеў над ім, на перакрыцьця буды: тры шпанаўкі, сухія й трухлявыя, як запалкі. На шпанаўках трымаецца ўвесь дах (ня слухаю). Дах складзены з (ня слухаю!) кастрыцы. Кастрыца тырчыць з-пад (ня слухаю!!) шпанавак у розныя бакі. У кутку халабуды — стары, хісткі зэдлік (ня слухаю!!!) хатняга вырабу, прытулены да сьцяны. Я вызіраў крозь шчыліны, вывучаў фактуру дошак, рэл’ефнасьць скобаў — рабіў усё, каб ня слухаць... ня чуць.

Ведаеш, што мяне тады папрсіў зрабіць Серы? Ён сказаў, каб я разьвёў ёй ногі...

Яшчэ трохі, не зьвяртай увагу на прыдурка, мэдытуй на грымоты, проста...

... бо він хоча запхаці ёй туды п-п-п-п... — Федзю пачало трэсьці ад рогату.

ПАЛЕЦ! ХОЧА ЗАПХАЦЬ ЁЙ ТУДЫ ПАЛЕЦ, ТЫ, УРОД ПАТЛАТЫ, ДА? І СЕРЫ ЗАПХАЎ ЯГО, А Я БАЧЫЎ КОЖНУЮ СКЛАДЗІНКУ...

проста...

ЭЙ, ДЗЕ ТЫ?! ЧУЕШ, МУДАК? ЯНА АЖ САЧЫЛАСЯ, Я БАЧЫЙ ГЭТА СВАІМІ ВАЧЫМА!..

Я з’ірваўся зь месца — маланкава, так хутка, як толькі дазваляла зямная рэчаіснасьць — і наводмах даўбануў Федзю пісталетам, недзе далёка ўсьведамляючы, што крычу з усёй моцы, а слёзы цякуць у рот.

Адзін удар Федзя атрымаў на поўніцу, але чаму я ня сьцяміў, што мяне на гэта і правакавалі? Ён урэзаўся мне галавой у жывот, а зьверху, па шыі, гупнуў рукамі, шчэпленымі ў замок. Пасьля прыйшоўся баксэрскі ўдар у скроню, і я занурыўся ў глыбокую цемру.

Выбух грому недзе пад вухам. Даўжэзны, нібы музычная фраза...

Выбух.

— Шо, понял, да? Залазь на стульчак, башку ў петлю. Понял?

Я прыкінуў, колькі часу праляжаў бяз памяці. Быццам вельмі мала, калі Дзьвінкі й Гіпі ўсё яшчэ няма. Ці абавязкова кожнае страшэньне глуздоў суправаджаецца стратай прытомнасьці? Дакладней... Ці кожная страта значыць страшэньне глуздоў? Калі праз колькі хвілінаў пачну бляваць, (калі ты яшчэ будзеш дыхаць) значыць, мне капец. Я хацеў сказаць Федзю, што ён робіць усё няправільна, ён НЯ МОЖА рабіць усё вось так СПАНТАННА — бо мы ж столькі рыхтаваліся, дый й дзе такое бачана, каб дзецюкі забівалі дзецюкоў... Аднак я злавіў сябе на даволі правакатыўнай думцы, пасьля чаго ўнутраны голас змоўк.

Федзявы чарапок варыў дасканальна, прынамсі, у гэтым рэчышчы. Што гэта — рудымэнтарны інстынкт забойства? Ніякіх сьлядоў ён не пакіне. Пабоямі ды пісталетам змусіць прапіхнуць галаву ў пятлю. Бо на такое ён здольны. Ох, Федзю, мы знаходзім новыя плашчыні твайго таленту, сука ты дурная!

— Рэзка! На крэсла. Ці ты думаеш, я ня стрэлю, да? Я праверыў, гэта не пустышкі.

Ён штурхануў мяне руляй у рану ад кастэта. І зноўку сполах колераў болю.

— Ты шо, поц, ня понял? Лезь!

Я глянуў на ягоны вясёлы бледны твар паскудніка. Радасьць ад прадчуваньня ЧАГОСЬЦІ ЦІКАВЕНЬКАГА. Маё сэрца выла з роспачы, бо гэта ж мне прыйдзецца быць ЧЫМСЬЦІ ЦІКАВЕНЬКІМ, гойдаючыся ў канвульсыях ад задушаньня.

Нагой стаў на нямоцны стойлішча. Сполах — грымоты. Узьлез на яго. Федзя перавёй пысу пісталета з майго сэрца на пахвіну.

— А цяпер у пятлю. Рэзка! — ён балюча пхнуў пісталетам у тое месца, куды пацаляў. З завязанымі за сьпіной рукамі (Федзявым паскам, ці як?) я пагана трымаў раўнавагу. Зэдлік хістаўся пад нагамі. Я ня мог пракаўтнуць сьліну, нібыта ў мяне імгненна вырас зоб. Не было як ўздыхнуць. Канцэнтрацыя кіслароду з-за высокай вільготнасьці рэзка зьнілася. Увесь час успыхвалі бліскавіцы, але дажджу, які прынес бы палёгку, яшчэ не ыбло. Гэта ўжо канец?

— У пятлю.

На рэмню я адчуваў пах уласнага поту й патаемны, нерэальны водар Дзьвінкі. Адкуль ён там узяўся? Федзю падалося, што я спрабую цягнуць час, і ён мацней націснуў на рулю. Каб прапхнуць галаву ў пятлю, прыйшлося абаперціся на пальцы. Ступакі жаласьліва заспружынілі костачкамі. Утрымлівацца на крэсьле такім кшталтам сталася яшчэ цяжэй. Мяне павольна агортвала паніка. Губляючы надзею, я захутваўся ў безвыходнасьць, нібы чарговы вар’яцкі ампакетаж Хрыста Явашына.

— Зацягвай. Пятлю.

— Ідыёт, у мяне ж рукі зьвязаныя.

Ён сярдзіта штурхнуў зэдлік, з-за чаго той ледзь ня выскачыў з-пад мяне. Зрабілася млосна.

— Сьлядзі за базарам, а то зараз задрыгаеш ножкамі.

З-за маіх балансаваньняў на зэдліку пятля зацягнулася сама па сабе. Цяжкая бляха, якая мне калісьці так падабалася, рэзала шыю. Ногі, храбціньне з-за такой нязручнай позы пачыналі пабольваць. З мяне поўз цяжкі пот, але я чуў ня свой пах, а рэзкі духач Федзі, гостры ды незвычайны, што нагадваў перепаленае кававае зерне. Кашулька з маленечкім кракадзільчыкам

(ці, можа, яшчаркай?)

сталася шэрай ад поту на грудзях, на сьпіне, пад пахамі. А Федзя працягваў зьзяць, як набляшанены срэбны грош.

Федзя сеў сьпіной да дзьвяроў. Так, каб добра бачыць мой твар. Паклаў пісталет сабе на калены.

Сухажыльлі ды лыткавыя цягліцы ўжо гулі, як перацягнутыя струны. Гарачы боль толькі пачынаў клякотаць. Цягнула сьпіну й шыю. Цяпер я панікаваў не на жарт. Бліскавіцы ўспыхвалі, робячы цёмнае чорным, а сьветлае — амаль чыста белым. Лыткі занылі, ператвараючыся ў пякучыя шматкі мяса.

Федзя адразу пасувораў.

— Зара’ прыйдзе той твой друган-підарас і яна. Шлюшка. І ведаеш шо? Таго поца я стукну па галаве, а табе выб’ю стульчак. А зь ёй... Пакуль ты будзеш здыхаць на снурку, я зьдзяру зь яе спадніцу і здыму трусы, як тады...

Ён злавесна ўсьміхнуўся, ледзь хістаючы насаком й без таго хісткую прыладу. Я спрабаваў стаць на поўны ступак, але пяты не дацягваліся, а скура сьціснула гарлянку яшчэ шчыльней. Язык зрабіўся сухім, вялікім ды шорсткім, як наждачная папера. Я ня мог ім паварушыць, дыхаць жа рабілася ўсё цяжэй.

Толькі не паддацца паніцы, калі я пачну разгойдвацца тут, на стульчаку, я зламлю яго, й тады... Але на паніку забыцца немагчыма.

Сполах бліскавіцы. Страшны выбух. За грымотамі чутныя фантасмагарычныя гукі: Афрыкан Сіман выпісваў кароннае “кукарэлла”, што ўзмацняе сюрэялізм сытуацыі. Вось так: ня рой яміну бліжняму свайму — можа, у яго ўжо такая ёсьць. Як балюча, раз’ядае літаральна, нібы пірагель на голае мяса, як балюча.

Сілы пакідалі мяне сам-насам з болем. Яны выцякалі, нібы плазма з электрацыту. На хвіліну перастаў разумець, дзе я. Пасьля згадаў і пачаў шарпаць рукамі, запанікаваўшы. Горла сьціснула мацней, галава літаральна раскалвалася ад задыханьня, ад гукаў, ад плыні пахаў. Паветра, якое я ўцягваў зь ціхім посьвістам, зацікала ў грудзёх распаленай цэўкаю. Паветра не ставала. І зноўку паніка.

Зьнянацку па глуздох пляснула жахлівая ў сваёй магчымай дакладнасьці думка: Гіпі засцаў і падбухторыў Дзьвінку ісьці па хатах, маўляў, Місько пабачыць, што нас доўна няма, дый пойдзе сабе дахаты таксама... Бо, Федзя, маўляў, ужо атрымаў сваё напоўніцу.

Хай яго халера, такое ж САПРАЎДЫ магло быць! Дык мо так і сталася! Гладкі Гіпі ня вытрываў напругі сытуяцыі ды здаў пазацыі. Няўжо мог? Цалкам мог... Усё, тады канец.

Я павольна, вельмі павольна апусьціўся на ступакі, імкнучыся на секунду зьняць напругу з лытак. Адразу ж перад вачыма замігцелі чорныя мушкі, якія ўсе пераблыталі. Яны пачалі перарастаць ў жудасных рабых мятлікаў — зялёныя, жоўтыя пляміны на сятчатцы. Я зрабіў апошняе намаганьне й зноўку выпрастаўся.

Федзя глядзеў на мяне з непрыхаванай цікавасьцю. Спакойны твар адцягнутага абсэрватара. Лёгкае такое падрыгваньне левага вока. Ох, як хочацца сесьці на зямлю, даць нагам адпачынак, глытнуць мокрай-мокрай вады, падыхаць напоўніцу...

Федзя задуменна пагойдваў ножку зэдліка сваімі ступакамі, штораз павялічваючы амплітуду. Я трымаўся з апошніх сілаў, вось зараз боль зробіцца нясьцерпным настолькі, што я звар’яцею і саскочу з зэдліка сам, абы даць супакой нагам... як баліць, як баліць, як баліць... Проста павісну ў пятлі, толькі ня гэты пякельны боль у цягліцах.

(боль моцны, як ін’екцыя напалму ўнутрыцяглічна)

— Ну ўсё. Думаю, зь цябе хопіць на сёньня.

Ох, ну нарэшце, падумаў я. НАРЭШЦЕ ўсё сканчваецца! А я так перажываў, думаў, Федзя ў папраўдзе здольны выкінуць нешта такое небязьпечнае... Ну, і якога ражна я ня ўехаў адразу, што гэта такі чорны жарцік-алказ? Федзя мяне больш ня будзе ачпаць, калі ён ужо сказаў: “На сёньня хопіць”, магчыма, мы нават запрыяцеляйма, забудземся на ўсе старыя крыўды...

Але Федзя моцна штурхнуў нагой зэдлік, і пад маімі нагамі выбухнула пустэча

ШОК ШОК ШОК ШОК ШОК ШОК ШОК ШОК ШОК ШОК ШОК

Я адчуў, што мачавы пухір ня вытрываў, але ж сярод вісельнікаў кажуць і не такое бывае здараецца палюцыя

(Пане я й напраўду адчуваю аргазм наймацнейшы за ўсё сваё жыцьцё от чорт я сапраўды кончыў!)

а бывае й выпаражненьне кішэчніка, а ня нейкая там нявінная ўрына й сьперма дыхаць дайця дыхнуць шыя зялёныя жоўтыя цюльпаны заквітнелі зялёныя цюльпаны заквеціліся фарбы

Рамень нясьцерпна цісьне на адамавы яблычак сьцісквае горла й я чакаю калі вага майго ўласнага цела зломіць першы ды раскрышыць другі шэйныя храбты о! я чакаў гэтага сухога гуку зь нецярпеньнем а падавалася час спыніўся ў адзін момант я адарваўся ад часу ды павсі недзе між тоўшчамі рэчаіснасьцяў ў па-зачасоўі я яскрава бачу кожную дэтальку гэтай чорна-белай гравюры здаецца яна навек адабьецца на сятчатцы

Час зварухнуўся зноў, дзьверы прыадчыніліся, і першай увайшла Дзьвінка, несучы ў руцэ рыдлёўку. Федзя прыхаваўся там, дзе гадзіну таму хаваўся менавіта я. Дзьвінка ўголас закрычала, канкурыруючы па гучнасьці з грымотамі, калі пабачыла, хто вытаньчвае нагамі ў паветры. Я ж мабыць махаў імі паказваючы на Федзю. Але надта позна — ён выскачыў з пісталетам у руцэ і ськіраваў рулю на Дзьвінку.

— Ну шо, сучка, папалася? Не ажыдала, да?

Дзьвінка роспачна скрывіла рот, і я пераканаўся, што з гэтым вобразам у сьвядомасьці я памру,

(чароўная блакітнавокая німфа ў сукні колеру авакада, чароўна-зялёная, нібы малодшая каханка Пасэйдона)

калі пачуўся моцны труск — іншы, адрозны ад грымотаў, значна сушэйшы, і я здолеў пабачыць, як гвалтоўна набліжаецца зямля. Ад удару долу я прыкусіў язык, а каленамі зае’аў сабе ў ськівіцу. Рот заліла гарачай салонай крывёю.

Федзя, ня сьцяміўшы, што адбылося, павярнуў да мяне галаву.

Дзьвінка, не марудзіўшы ні хвілі, з размаху заехала яму ў макавіцу гострым краем капача. Ногі ў Федзі падкасіліся, і зрынуты бажок паваліўся.

Дзьвінка кінулася да мяне, нібыта гэта не яна толькі што раскроіла Федзю рыдлёўкай галаву. Яна спрабавала разблытаць рамень на рукох, у той час як Гіпі сьцягваў мне паса з шыі. Насычанае пахам спаленай кавы паветра апякала грудзі. Нарэшце рукі вызваліся, і я асьцярожна прытуліў іх да гарлавіны, што пяклася й стагнала ад болю.

Я плаваў недзе вельмі далёка. Дзьвінка выцалоўвала мае фіялетавыя засмаглыя вусны, шэры, як попел, твар, шаптала: “Я так баялася, так баялася” і ціхенечка плакала, сьціскаючы мае далоні, халодныя й нямыя.

Я ня мог выціснуць ні слова, бо паветра літаральна рэзала гарлавіньне на кавалкі мяса. Падавалася, як гляджу на сьвет праз перагорнуты бінокаль. Вяртаючыся ды зноў сплываючы ў шэрань, я заставаўся абыякавым да ейных роспачных сьлёзаў.

Нарэшце мяне кінула ў сухую цямрэчу, дзе панавала небалесная ціша.

Фіялетавы колер.

Балаціньне было прамачка перад намі. Без асаблівых намаганьняў яго можна было б зблытаць зь невялічкай горнай пляцоўкаю, каб не выдаваліся калюжы вады бліжэй да цэнтару ды невысокі тын з даўгіх палак, пад які лёгка пралезьці. Я падабраў зь зямлі невялічкі камель ды паспрабаваў запіхнуць яго ў травяністую глебу за тынам. Спачатку камельчына лезла павольна, як у раськіслую зямлю, а праз які момант поўнасьцю занурылася ў падглебавую ваду. Зямля пад “мэртэнзамі” вадка хлюпала.

Дзьвінка выйшла з халабуды праверцыь, ці няма паблізу каго лішняга. З праламанай галавы нашага знаёмага набегла шмат крыві, але мне падалося, што чэрап пашкоджаны зусім нямоцна. Я папрасіў Гіпі перакапаць тую зямлю, дзе крыві было асабліва, але спачатку сам старанна прыбраў яе Федзькаваю белай кашуляй. Сумняюся, ці схавае перакапаная зямля наше злачынства, але паспрабаваць варта. На перакапаны й наноў утрамбаваны дол я насыпаў сьвежай кастрыцы з гурты, што стаяла побач у двары. Паставілі зэдлік на месца. Я зноў падпасаўся рэмнем, прыхапіўшы Федзькавы з сабой.

Дзьвінка сьлядзіла, каб ніхто ня йшоў.

Мы крадком перанесьлі цела ў цень за дрэвамі. Там, у сховішчы, я моцна ўзяў труп за ногі, а Гіпі — за запясьці. Цяжкі, халера.

Цела цягнулі не па дарозе, зразумела ж, не. Абходным шляхам бяз сьцежкі. Спыняліся кожныя пяць хвілінаў адпачыць, бо ў мяне галава йшла кругам і моцна ванітавала. Адзін раз я выбляваў скупы абед.

Гіпі нярвова здрыгаўся, думаючы, што нас накрылі.

Сполах бліскавіцы. Грымоты.

— Ну што? Шпурляем яго й пенцюхаем дахаты, не?

Мы з Гіпі ськінулі чаравікі, каб іх, глядзі, не засмактала, і па чарзе пералезьлі цераз тын. Дзьвінка дапамагла перакінуць цела на той бок. Я ж усё вылічваў, дзе яно, халера, пачне асядаць. Мы грузьлі босымі нагамі ў мокрай траве, скрозь якую праступалі холад ды дух дрыгвы — цяжкі й гостры.

— Хапай, Міську.

Я ўзяў.

— Давай разгойдаем яго, каб далей закінуць.

І мы разгойдалі цела, як, прыгадваецца мне, тата зь дзедам ня раз разгойдвалі ў дзяцінстве мяне.

— І р-раз... і два... і тр-р-ры! — цела цяжка, невысока падляцела ў паветры й таксама цяжка бухнулася на глебу. У трох мэтрах ад нас. І дрыгва адмовілася засмоктваць яго.

Колькі хвілінаў мы стаялі цалкам нерухомыя; маўчалі, намагаючыся зразумець, чаму наш геніяльны плян з патопленьнем галоўнага доказу ўзяў ды не спрацаваў.

— Чорт, а ён ня тоне...

Мне прыйшло да галавы, што нерухомае цела можа праляжаць на певерхні дрыгвы да канца лета. А мы ня можам падабрацца бліжэй, каб годным чынам перапахаваць нашага калегу.

За маёй сьпіной Дзьвінка роспачна ўдарыла сябе па назе.

Гіпі, з дрыжачымі вуснамі, запытаўся:

— Міську, а што цяпер?

Я перасмыкнуў плячыма. Сеў на тын, абдумваючы сытуяцыю.

— Паспрабую паціху падыйсьці да яго, трымаючыся за зьвязаныя рэмні. Калі пачне засмоктваць мяне, хуценька выцягнеце. Я вазьму капачку ды трохі раскапаю пад ім глебу.

Яны зьвязалі пасы, і я, нібы навічок-сапэр, вельмі павольна парачкаваў да трупа. Ямінкі, што заставаліся на зямлі ад маіх далоняў, неўзабаве запаўняліся вадой.

Палыхнула бліскавіца.

Я глядзеў сабе пад рукі, каб не праваліцца раней чым трэба. Неспадзявана Дзьвінка закрычала.

— Й-й-й-й ... ён!

Я павярнуў галаву, працягваючы стаяць ракам.

— Шо, Дзьвінка?

— Ён! Ён паварушыўся! Падняў руку й апусьціў! Ён жывы! О, ЗНОЎКУ!

Я паглядзеў на цела. На секунду мне падалося, што я вось-вось прачнуся ад няўдалага сненьня. Федзя, якога мы лічылі заўчасна памерлым, зараз варушыў рукой, намагаючыся ўзьняцца. Дзьвінка зкрычала яшчэ раз, прыціскаючы пабялелыя рукі да рота. Я пакрыўся вялікімі мурашамі, а сэрца затахкала, як пасьля ін’екцыі адрэналіну ў міякард.

Дэманічны Федзя, абапершыся на рукі, сеў і цяпер трос галавой, мабыць, імкнучыся ўехаць у сутнасьць падзеяў. Ён узьняў твар (бліскавіца надала ягонай скуры ненатуральнай сінюшнасьці) ды зь лютым выразам аглядзеўся навокал. Крывя цалкам заліла левае вока, і Федзя варушыў ім, нібы рыба.

Раптам нашыя позіркі перакрыжаваліся. Я пабачыў там сьмерць і адвёў вочы першым. Неверагодна, аде Федзя ўзьняўся на ногі і рушыў у маім кірунку. Мяне спаралізавала. Недзе за сьпіной ціха паскавытвала Дзьвінка.

Федзя, асьветлены сполахам бліскавіцы, у скрываўленай, перапэцканай зямлёй кашулі, што я зь ліхам на яго нацягнуў, зрабіў два крокі наперад і зноўку нешта прароў. Зь неба зваліліся першыя дробныя кропелькі дажджу.

Я ўзьняўся на ногі. Мае калены трымцелі, і падавалася, я вось-вось павалюся Федзю ў абдымкі. Жах, выкрышталізаваны нібы гранула какаіну, усюдыпраніклівы, нібы гэлій, цек па маіх порынах заместа лімфы. Я ўзьняў перд сабой рыдлёўку, трымаючы яе, як алэбарду. Федзя наблізіўся яшчэ на крок. Падавалася, ён рыхтуецца да вырашальнага скачка, каб забраць мяне на той сьвет з сабой. Я ўзьняў рыдлёўку над галавой.

Сполах бліскавіцы. Удар грому.

Грымоты яшчэ выводзілі свой рэквіем, а падзеі сталі разгортвацца з хуткаьсцю сьмерчу. З грозным баявым рыкам Федзя кінуўся на мяне. За сьпіной запішчэла Дзьвінка. Рыдлёўка ў маіх рукох апісала бліскучае паўкола й урэзалася Федзю ў левую скроню, праламваючы костку, кроячы мяккія тканкі твару, нібы загуслае марозіва. Федзя завыў, і ў тое ж імгненьне мы абодва праваліліся пад ваду прыблізна па пас.

Недзе ззаду мітусіліся мае сябры, спрабуючы выцягнуць мяне з багны... Ад халоднай дрыгвянай юшкі яйцы імгненна сталіся тугкімі й балючымі. Адчайна, з апошняй надзеяй я сьціснуў бляшку свайго рэмня. Рывок (адчуваю, як рука адно што не паляцела ня бераг безь мяне) — і я ўжо на цьвердым. Федзя мычаў, махаючы рукамі. Пасьля столькі ўдараў у яго было нешта ня тое з каардынацыяй, але з-за гэтай дзерганіны дрыгва засмоктвала яго ўсё мацней. Куля глебы гойдалася, нібы травяная коўдра на ветры. Раптам ягоныя порхаючыя рукі ўпалі на маю кукушку ды ўпэўнена пацягнулі да сябе. Я залямантаваў усім горлам ды апусьціў што было моцы капач на ягонае перадплечча. З-пад мэталу цыркнула крывя, і захоп саслабнуў. Я высмыкнуў нагу ды адрачкаваў падалей.

Дробнае марашеньне перарасло ў навальніцу. Дождж уперся ў зямлю халодным шэрым слупом. Федзя працягваў мычаць, багна засмоктвала яго, а я не мог адарваць позірку ад каляіны, праробленай капачам на ягоным ілбе. За крывёй паказвалася неште бледнае, пра што думаць зусім не хацелася.

Кожны з нас глядзеў са свайго месца, што будзе далей. Федзя гроб рукамі й дзер пазногцямі глебу, намагаючыся ўхапіцца за карэньчыкі травы, але яны парвальваліся ўсьлед за ім, у чорнае возера вады, што павялічвалася з кожным ягоным рухам. Федзя мычаў, а цямрэча засмоктвала яго ўсё глыбей ды глыбей.

Нарэшце пад бурлівай ад дажджу паверхняй зьнікла й гэтая скрываўленая галава.

Я перавёў подых, калі пякельны Федзя выпнуўся па грудзі. Ён выплюнуў ваду... але адразу ж праваліўся назад. Цяпер ужо назаўжды.

Залішылася толькі чорнае вока вады на зялёным дыванку травы. З-за дажджу выскоквалі булькі, якія доўга ня лопаліся. Я пералез да сваіх сяброў. Залева мацнела, і мы пацягнуліся дахаты.

Прагрэсыўная моладзь весялілася пад дахам у клюбе. Старэйшыя грэлі косткі ля тэлевізіі, гледзячы капітал-шоў “Поле чудес”. Гіпі пайшоў да сябе, я, разам зь Дзьвінкай, — у маё бунгала пад кіпарысамі.

Мы пераапрануліся ў сухое (прыйшлося даць Дзьвінцы адну з сваіх саколак) і сядзелі на цёплай кухні. Разам з дажджом зьнікла паркасьць. Пахалоднела й палепшала ў галаве.

Дзьвінка зварыла мне манкі, як малому. Нешта цьвярдзейшае я б есьці ня змог. Запарыла страшна моцнай гарбаты. Я ўзьбіў нам гогаль-могаль з ванілем ды з карыцаю.

Гарбату й гогаль-могаль спажывалі на прагрэтай за дзень вэрандзе, не ўмыкаючы сьвятла, задавольваючыся сполахамі звонку. А пасьля мы кахаліся на старой канапе, бо ў нашым узросьце гэта любяць рабіць штодня. Кахаліся, каб забыцца на ўсё на сьвеце.

Гуло і бліскала, напэўна, да самага ранку. Дзьвінка ўся скукожылася й прыціскалася да мяне, шукаючы разрадкі; я патрабаваў ейнага цяпла, каб запоўніць тую пустэчу, што ўтварылася ўсярэдзіне. Мы размаўлялі яшчэ доўга, да глыбокае начы — яна нешта распавядала мне на вуха й сама сьмяялася, а я чакаў, калі ўжо запоўніцца гэтая пустэча.

Так мы вучыліся ўцякаць ад зробленага. вучыліся жыць.

Частка 11

Дзьвінка сказала, каб мы пайшлі на шпацыр, бо я надта белы. У ранкавым прыхмараным сьвятле я сапраўды падаваўся выцьвілым трупам. Гарлавіна ды па бакох шыя сплылі шырокімі сінякамі. Яны не на жарт занепакоілі мяне: шэры-жоўтыя, месцамі з чырвонымі пражылкамі. Пад ськівіцай, куда праскочыла пятля, цьвердлі рудыя балючыя гэматомы. Левае вока жадала лепшага — амаль сплыло крывёй. Увесь бялок стаўся чырвоным. Так вось.

Ззаду вуха — гуз. Балючы. На скроні чарговы зялёны сіняк. Цалкам я нагадваў троля, якому напярэдані добра перапала ад забабонных ды цёмных пасялянаў.

Было яшчэ рана, толькі пачынала на восьмую, але людзі, напэўна, ужо ходзяць. Я начапіў на вока вялікія люстраныя акуляры й апрануў марынарку з высокім каўнэрам.

Мы пайшлі на шпацыр.

— Я проста думаў, што так будзе лепей! Бо так і будзе лепей, — вочы Гладкога Гіпі блішчэлі нездаровым узбуджэньнем. — Вельмі, вельмі шмат сьлядоў. А так — нічога! Крывя!.. Разумееш?! Разумееце, вы, абодва? Калюжа крыві зь ягонай башкі. А так — гурба попелу. Нават куля, напэўна, — і тая расплавілася. Ні фіга не ацалела!

— Ты дурны, Гіпі. А раптам цябе хто бачыў? Як ты бег пад дажджом з слоічкам бэнзыны?

— Ніхто ня бачыў. І цяпер пацаны могуць мянтам вешаць на вушы хоць тоны макаронаў, ні фіга пад нас не падкапаюцца.

— Ты дурны, Гіпі. А калі хто дадумаецца?
Але ніхто не дадумаўся.

Jim:

мы сабраліся ў гэтым старым

ды шалёным тэатары

абы пашырыць прагу жыцьця

уцячы ад мудротаў натоўпу вуліцаў

Мы будзьма ўцякаць. Усё жыцьцё. Ад мудротаў натоўпу ды парадаў сваякоў.

Будзьма насіць цэглу ды будуваць высокія муры.

Места, схаванае ў смузе, у гэтым нязлой захоўніцы сакрэтаў, усё яшчэ знаходзілася ў стане алкагольнага таксыкозу пасьля ўчарашняй пагулянкі. Рэчка пад мостам сталася паўнаводнай ды бруднай з-за плыняў з гор. Навокал, нібы лялька, мітусілася халодная ціша.

Я падумаў, як жа яно ўсё ж такі лёгка: стацца кепскім. Ды ж хіба мы былі кепскімі падлеткамі? Усялякія цётачкі з вуйчыкамі ох як стануць крычаць на нас, калі даведаюцца, што гэты блакітнавокі сымпацюлька зь ня меней блакітнавокай кралечкай (сапраўдны пупсік!) разам зь гітлер-югэндам Гіпі зрабілі ў гэтае лета. Для іх мы крывавыя вылюдкі, асьпідавыя дзеці, якія бязьлітасна забілі свайго таварыша, добрага сябра, цудоўнага чалавека, надзвычай адоранае дзіця, чулага сына й любячага ўнука, законапаслухмянага абаваталя й пачэснага гараджаніна Медных Букаў Фядзька Круговага.

“Вы чулі? Фядзька застрэлілі! — Божухна, Фядзька?! Як толькі ў кагосьці паднялася рука! Гэта... Гэта была залатое дзіця! Такі паслухмяны... Заўсёды ветлівы й выхаваны. Божа, Божа, куды коціцца наш сьвет?”

Дастаеўскі напісаў цэлую кніжку пра рэфлексыі чувака, які ўкакошыў бабульку. Мы забілі й нічога не адчулі.

Пакаленьне бажавольных. Пакаленьне пафігістаў. Але гэта толькі вонкава. Унутры муру мы існуем, ці нават жывем.

Ці шкадую я пра зробленае? Не.

Ці мяне нейкім чынам гэта торкнула?

Не. Мяне гэта абсалютна не грабе.

З украінскай пераклала Ціна Давыдчук.

Наталка Харытанюк. Палімпсэст

Любко Дэрэш. Пакланеньне Яшчарцы